باب دويم در بيان حركات افلاك بدانكه حركات افلاك بجملتها بر دو قسم است يكى از مشرق به مغرب و ديگرى از مغرب بمشرق و از قسم اول يكى حركت فلك اعظمست كه اسرع حركات بود و دوره در قرب شبان روزى تمام كند و جميع افلاك چون در ضمن او باشند به تبعيت او همين حركت كنند و طلوع و غروب آفتاب و ماه و ساير كواكب بواسطه اينحركت بود و چون اول حركت كه از سماويات محسوس شد اينحركت بود و تمامت افلاك بدين حركت متحرك بودند اين حركت را حركت اولى و حركت كلى و حركت يومى خوانند و هر دو قطب او را دو قطب عالم و مركز او را مركز عالم و منطقه او كه آن را معدل النهار خوانند همه عالم را به دو نيم كند شمالى و جنوبى . دويم حركت مدير عطارد كه آن را بنابر آنكه اوج دويم عطارد درو باشد حركت اوج خوانند و هر دو قطب او غير قطب عالم بود دو منطقه او غير منطقهء