و چون در حركات و احوال فلكيات چنانچه در اصول طبيعى مبرهن است اختلاف ممكن نبود و كوكبرا گاه سريع و گاه بطىء و گاه مستقيم و گاه راجع مييافتند دانستند كه در ثخن افلاك مذكوره افلاكى چند ديگر هست كه حركات ايشان سبب اين اختلاف شود و آن افلاك را افلاك جزئى خوانند . و افلاك جزئى پانزده‌اند يكى از آن شمس كه واقع است در ثخن فلك كلى او محدب آن مماس محدب فلك كلى او بر دو نقطه مشتركه ميان هر دو كه آن را اوج خوانند و مقعر او مماس مقعر فلك كلى او بر نقطه مشتركه ميان هر دو كه آن را حضيض خوانند . و حينئذ فلك شمس بواسطهء آن دو كره شود غير متوازية السطوح يكى از آن حاوى باشد و دويم از آن محوى و رقت حاوى از مايلى اوج باشد و غلظ او از مايلى حضيض و هر يكى از آن حاوى و محوى را متمم خوانند و فلك كلى او را فلك