ابو نصر فراهى

مقدمه 8

نصاب الصبيان ( فارسى )

صاحب آن غنى شمرده شود ، دويست درهم است . ازينرو ابو نصر فراهى كتاب خود را نصاب الصبيان نام نهاده و غنىشدن كودكان را در لغت عرب پس از بخاطر سپردن آن ابيات در آن معنى استعاره آورده است . ابو نصر فراهى ابيات خود را تلويحا در صفا و جلا به نقره تشبيه و هر بيت را بيك درهم نقره تمثيل نموده ، و گويا در نظر داشته كه هر كودكى اين دويست بيت را فرا گيرد بمنزله آنست كه معلومات او بحّد نصاب و اندازه كمال رسيده و بايد كه زكات آن مقدار از معلومات را به فقراى علم و ادب نثار نمايد . اينك ميتوانيم بگوييم كه تسميهء اين كتاب به نصاب الصبيان محض تواضع و تجنبّ از خودنمايى است و الا در حقيقت آن را نصاب الرّجال بايد خواند ، چه فهميدن مطالب و محتويات آن از جمله كمالات عاليه مىباشد . « 1 » اما امروز در اغلب نسخ نصاب كه از قرن دهم به اين طرف در دست است ابيات نصاب زياده بر دويست بيت آمده است و اين چيزى جز تصرّف نسّاخ و اهل ذوق در آن منظومه نيست . ديگر از تصرفاتيكه در كتاب نصاب شده است افزودن سرلوحه‌هايى به شعر و تطبيق آن با بحور و اوزان عروضى در اول هر باب است . نسخه‌هاى قديم مانند نسخهء كتابخانه حاج حسين آقاى ملك به شمارهء 474 از قرن هشتم ، و نسخهء حاج محمد آقاى نخجوانى به شماره 2924 در كتابخانه ملى تبريز از قرن نهم ، اين سرلوحه‌ها را ندارد و پيداست كه كاتبى خوش ذوق بعدها اين سرلوحه‌ها را به نسخهء خود افزوده ، و چون آنها مشتمل بر مضامينى نغز و دلكش بوده در نسخه‌بردارىهاى بعد عينا نقل شده است و متأخران تصور كرده‌اند كه آن سرلوحه‌ها اثر طبع صاحب

--> ( 1 ) - ريحانة الادب ج 3 ص 203