تمهيد سوّم [ جايگاه عدالت - رابطه عدالت و كفر ] بدانكه عدل منبع و اصل جميع خيرها و مدار تمام امرهاست و ميزان اللّه است در مبدأ و معاد و دنيا و آخرت و به آن است قيام ، قوام و بقاء آسمانها و زمينها و انتظام جميع عوالم و موجودات ، از عرش تا فرش و سماويهء آن ، از كواكب و ملائك و ارضيه آن ، از كوهها ، جواهر ، معادن ، جمادات ، نباتات ، حيوانات بريّه و بحريّه دنيويه و اخرويّه آنها تمام به واسطه عدل و خاصيت اعتدال مىباشد و اگر در يك جزئى از آنها طرف افراط و زياده يا تفريط و نقصان مايل و غالب گردد ؛ هر آينه وجود و ثبات از او زايل مىگردد و انتضاد و انتظام برهم مىخورد و فاسد مىگردد . و از اينجاست كه خداوند فرموده است كه لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا « 1 » يعنى اگر كه بود در خلق و تدبير آسمان و زمين ، خداهاى متعدّده به غير يك خداوند كه مسمّى به اسم اللّه است ؛ هر آينه آسمان و زمين بوجود نمىآمدند و ثبات نمىيافتند و به فساد عدم و اضمحلال باز مىگرديدند . چونكه تعدّد و دوئيت و تركيب و شركت ، لازم دارد افراط و تفريط و جور و عدم عدل در آثار را ، چنان كه وحدت و يگانگى ، لازم دارد عدل در صفات و صراط مستقيم در آثار را ، چنان كه سابقا دانسته شد . و افراط و تفريط و زياده و نقصان ، موجب فساد ، زوال ، عدم انتضاد و انتظام آسمان و زمين و مابينهما مىباشد و نيز حديث « بالعدل قامت السمواوات و الارضون » نيز از اينجا

--> ( 1 ) . انبياء : 22