رحم على خان ايمان
49
منتخب اللطائف ( فارسى )
رحم على خان ، در مقدمهء كتاب منتخب اللّطايف به صراحت مىنويسد كه اين كتاب را هنگامى كه متوطّن قصبهء سكندرپور بوده به رشتهء تحرير درآورده است . بسيار احتمال داده مىشود كه در آن تاريخ در سكندرپور به تدريس مىپرداخته و زمانى بوده است كه ديگر نيازى به تلمّذ نداشته و از حضور در حلقهء درس ارباب فضل و دانش زمان خود را بىنياز مىدانسته و يا آنكه چون « در سلك ملازمان شاهى منسلك بوده » محل كار و اشتغالش قصبهء سكندرپور تعيين گرديده است ، امّا در سالهاى بعد كه تاريخ آن معلوم نيست به فرّخآباد رفته و ازاينرو مير ولى اللّه فرّخآبادى ، ترجمهء حالش را ذيل شعراى فرّخآباد آورده و هم در آن شهر وفات يافته است . با يك نظر اجمالى به نقشهء هند ، خاصه استان اوتارپرادش ، به خوبى روشن مىشود كه سكندرپور و سكندره رائو و فرّخآباد و بريلى همه در اين استان واقع و از يكديگر چندان دور نيستند . ايمان به اين نقاط رفتوشد داشته و از اين جهت گاهى در بريلى و زمانى در سكندرپور و مدّتى در فرّخآباد و شايد هنگامى هم در سكندره رائو بسر مىبرده است . آنچه مسلّم است وى بيشتر عمر خود را در اين استان گذرانيده و آثار و تأليفات خود را در اين نقاط تدوين و تنظيم كرده است . اهميت اين تذكره اين تذكره در زمان حيات مؤلّف مورد توجّه فضلا و ادبا بوده است . مؤلّفان همعصر وى به اين اثر اهميت مىدادند ؛ ازاينرو دو نفر از تذكرهنويسان ، يكى : محمّد قدرت اللّه متخلّص به شوق ، پسر قبول محمّد ، مؤلّف تكملة الشّعراء جام جمشيد ( متوفّى در سال 1224 ه ) و دو ديگر : حسين قلى خان متخلّص به عاشق عظيمآبادى ، صاحب تذكرهء نشتر عشق ، فوايد بسيارى از منتخب اللّطايف برگرفته و مطالب كثيرى بىذكر مآخذ از آن استخراج كردهاند ، ولى در ديباچهء كتاب خود نام آن كتاب را جزو مآخذ و منابع خويش آوردهاند . بعد از تأليف اين دو تذكره ، منتخب اللّطايف مانند مؤلّفش فراموش شد و تا آنجا كه بر ما معلوم است ارباب تحقيق دربارهء آن چيزى ننوشتهاند . در اين تذكره نام غالب شعراء از عصر سامانيان تا زمان مؤلّف يعنى سدهء دوازده هجرى آمده است ، ولى اهميت اصلى آن در اين است كه وى شرح حال شاعران معاصر خود را در اين كتاب درج نموده و همچنين دربارهء شعرايى بحث كرده كه در ديگر تذكرهها نام آنها كمتر يافته مىشود . به علاوه در اين اثر ، ترجمهء حال پارهاى از گويندگان مهم زبان اردو درج شده و از اين نظر در رديف اولين تذكرهء گويندگان اردو به شمار مىرود . رحم على خان ايمان در اين تذكره ، ترجمهء 67 نفر شاعر را كه معاصر او بودهاند آورده و از صحبت برخى از آنان از قبيل مير محمّد هاشم ، كسب فيض نيز كرده است . مؤلّف براى تدوين اين تذكره به مراجع و مآخذ مختلف مراجعه نموده است . بعضى احوال را كه