عبد الهادي بن محمد بن محمود بن ابراهيم مراغى
23
منافع حيوان ( فارسى )
باقى مانده امروزه بغايت اندك و در نهايت ندرت و قلّت است معذلك هنوز در بعضى كتابخانههاى عمومى يا خصوصى در ايران يا اروپا پارهاى از اينگونه نسخ دورهء مغول در نهايت ظرافت و طراوت و تازگى و پاكيزگى باقى است كه شخص از مشاهدهء آنها و از فرط حسن و كمال و لطافت و صفا و زيبايى و رونق آنها مدّتها انگشت حيرت به دندان تعجّب همى گيرد ، و از اين درجه ترقّى صنايع مستظرفه در آن دوره تسلّط مغول بر ايران كه ظاهرا قومى وحشى ، و با علم و هنر و صنعت و ساير مظاهر تمدّن سروكارى به نظر مىآيد نداشتهاند ، در نهايت شگفتى فرو همى ماند از قبيل همين نسخهء حاضره ، و از قبيل بعضى نسخ شاهنامه به خطّ نسخ و با قطع و حجم بسيار بزرگ ، و از قبيل بعضى از نسخ مصوّر جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه ، وزير معروف همين غازان ، و برادرش اولجايتو كه در تحت مراقبت خود آن وزير عالم دانا به انجام رسيده ، و هنوز در بعضى كتابخانههاى ايران و تركيّه و مصر و اروپا ، نسخ متعدّده از آن با تصاوير بسيار ممتاز نفيس از پادشاهان و شاهزادگان مغول و لشكريان و كشوريان آن دوره ، و عمارات و ابنيه و اسلحه و البسهء مردانه و زنانه ، و ساير خصوصيّات و جزئيات زندگى مردم ايران در آن عهد كه همه صور حقيقى واقعى آن اشخاص و آن اشياء است نه صور خيالى موهومى نقّاشان متأخّر ، موجود است . خلاصة الكلام نسخهء حاضرهء منافع حيوان را كه فقط اوراق مصوّر آن فعلا حاضر و تجليد شده ، و اوراق غير مصوّر آن به شرح مذكور بعد از اين عجالة در محلّ دسترس نيست ، از قرار مذكور يكى از