محمد بن محمد بن أحمد القرشي ( ابن الاخوة ) ( مترجم : جعفر شعار )
134
آيين شهردارى ( فارسى )
اما چه بسا كارهاى ناروا مىكنند ، از جمله اينكه بازرگانى كالايى را به بهاى معين و مدت معين ( نسيه ) مىخرد و در موقع فروش بر اساس رأس المال اما نقدا و با افزودن سود مىفروشد اين عمل نارواست ، زيرا مدت به حساب نيامده است ( الاجل يقابله قسط من الثمن ) ، و برخى كالا را به بهاى معينى مىخرند و چون عيبى در آن پيدا مىشود ارش ( تفاوت قيمت ) آن را از فروشنده مىگيرند ، آنگاه به هنگام فروش به رأس المال بىمحاسبهء ارش مىفروشند . اين عمل نيز حرام است . شخصى هم با همسايه يا غلامش تبانى مىكند ، بدينسان كه جامهاى را مثلا به ده درهم به او مىفروشد و سپس از او به پانزده درهم مىخرد تا به هنگام فروش بگويد : اين جامه را به پانزده درهم خريدهام ، اين عمل هم حرام است . اگر كسى جامهاى را به ده درهم خريد و دو درهم براى شستن و يك درهم براى رفو كردن آن خرج كرد ، نبايد بگويد كه من اين جامه را به 13 درهم خريدهام يا بهاى آن 13 درهم است اين سخن دروغ است ، بلكه بايد بگويد : به 13 درهم تمام شده است . همچنين اگر كسى جامهاى را به ده درهم بخرد و كارى معادل سه درهم در آن بكند نبايد بگويد كه اين جامه به 13 درهم بر من تمام شده يا رأس المال آن 13 درهم است بلكه بايد بگويد : به ده درهم خريده و معادل سه درهم در آن كار كردهام . بر محتسب است كه در همهء اين امور مراقبت كند و از كارهاى ناروا بازدارد و ترازو و ذرعهاى آنان را بازرسى كند و ايشان را موظف بدارد كه با خريداران و عرضهكنندگان كالا به خوبى معامله كنند و در همه حال راست بگويند .