شرف الدين محمد بن مسعود مسعودى بخارى
7
مجمع الاحكام ( فارسى )
درآمد يكى از فراوانترين انواع كتابهائى كه نسخههاى خوب كهن از آنها به دست داريم ، نامههاى احكام است . تا آنجا كه اطلاع داريم احكام نجوم از كهنترين دانشهاى ايرانيان است و اندك مايهاى كه از آن در آثار فارسى ميانه ، مثل بندهش ، زادسپرم و ديگر نامههاى پهلوى مانده است ، نشانهء شيوع آن در ايران پيش از اسلام است . اين مايهء اندك بر سراسر باورهاى نويسندگان اين آثار تسلط دارد . سير اختران در برجهاى آسمان تعيين كننده سرنوشت و آغاز و انجام زندگى است . در دوره اسلامى بسيارى از دانشمندان به كار تأليف آثار احكامى پرداختهاند و تعداد كتب خطى كه در اين زمينه باقى مانده بسيار فراوان است . بخشى از اين آثار به علت ارتباطى كه با كار دانشمندان بزرگ ، مثل ابوريحان مىيابد و به خاطر نشانههائى كه از توالى اين دانش در ايران پيش و پس از اسلام دارد و بالاخره به علت ارزش خود آثار از جهت داشتن اطلاعات علمى كهن و اصطلاحات فارسى نجوم و تقويم از اهميت ويژهاى برخوردار است . همه روايات كهن چه ايرانى و چه يونانى حاكى از آن است كه قديمترين مرد شناخته شده تاريخ ايران كه از خود او اثرى نوشته در دست