در هر گوشه رايتى برافراشته و سلطنتهاى مستقلى تشكيل داده بودند ، مرفه گشتند . آثار ادبى و ذخائر علمى بغداد را كه در قرن سوّم هجرى در آن مدينة العلم ترجمه و تدوين و تأليف و تصنيف شده بود ، با خود به اطراف جهان بردند . ترجمهء هزار افسانهء قديم كه آميخته بحكاياتى چند از قول مسامرين بغداد بود نيز از بغداد بمصر افتاد . از مطالعهء كه در حكايات الف ليله مىشود ، نام آخرين خليفه كه در آن ذكر شده ، المعتضد باللّه است ( خليفه المعتضد باللّه و ابو الحسن خراسانى ) . اين خليفه در سنه 289 هجرى وفات يافته و نيز در ضمن حكايات الف ليله در دو مورد اشاره بسنه هجرى مىشود : 1 - در ضمن حكايت مناظرهء سيدة المشايخ واعظهء بغدادى با يكى از فضلا كه بسال 561 هجرى اشاره شده است . 2 - در بعضى نسخ الف ليله در ضمن حكايت احدب و دلاك پر سخن ، اشاره بسنه هجرى كرده و ميگويد در اين سال كه 653 از هجرت گذشته است . مقريزى مورخ مصرى نيز در حدود مائهء هفتم ( سيصد سال بعد از مسعودى و ابن النديم ) از اين كتاب نام ميبرد . پس از او ابو المحاسن مورّخ مصرى كه در حدود 1470 مسيحى در مصر ميزيسته ، در كتاب خود با حمد دنف كه پهلوان يكى از حكايات الف ليله است ، اشاره نموده است و از آن معلوم مىشود كه نسخهء الف ليله را در آن تاريخ خوانده است . از دلايل فوق و باستناد ذكر اسامى ملوك مماليك مصر و بدليل ذكر اسامى مساجد و اماكنى كه در قرن پنجم هجرى در مصر وجود داشته است ، همچو معلوم مىشود كه اين كتاب در قرن 16 مسيحى و 10 هجرى در قاهرهء مصر تدوين كامل يافته و به صورت فعلى درآمده است . حتى در نسخهء چاپ كلكته ( 1814 ) و ترجمه فارسى الف ليله در ذيل حكايت غريب و عجيب و سهيم الليل ، از توپ و تفنگ ذكر شده و اين اختراع در اواخر قرن 15 مسيحى ( 1483 ) در مصر معروف و مستعمل گرديده است . دغويه هلندى بعضى تحقيقات ديگر نيز كرده است كه نميتوان گفت تا چه