مؤلف مجهول ( مترجم : عبد اللطيف طسوجى تبريزى )
مقدمه 13
هزار و يك شب ( الف ليلة وليلة ) ( فارسى )
سبك و اسلوب كاملا شبيه بحكايات الف ليله مىباشد . چنان كه در كتاب قديم هندى موسوم به كاثاساريت ساگارا « 1 » سرگذشتى از غدر و خيانت زنان دو شاهزادهء برادر و سفر يكى از آنها حكايت مىكند كه با زمينهء اساسى قصهء الف ليله كه عبارت از خيانت زنان شهريار و شاه زنان است ، كاملا نظير و شبيه مىباشد . « 2 » همچنين شبيه بحكايت تاجرى كه زبان حيوانات ميدانست و در صدر كتاب الف ليله نقل شده ، حكايات هندى موجود است . ثانيا - طرز مندرج ساختن يك حكايت در ضمن حكايت ديگر از اختصاصات هندى است كه در مهابهاراتا و ساير كتب هندى نظاير دارد و كليله و دمنه نيز به همين اسلوب تحرير شده است . و در حكايات هندى معمولا همين ترتيب جعل حكايت در حكايت ديگر به اين طرز شروع مىشود كه گوينده به ديگرى بطريق نصيحت ميگويد : « اگر چنين كنى ، به تو آن روى خواهد داد كه فلان . . . را روى داد . » شنونده ميگويد : « چه بوده است آن حكايت . » سپس شخص نخستين در جواب ، شروع بحكايت جديد مىكند . در الف ليله مانند كليله و دمنه اين اسلوب پيروى شده و همان عبارت كه در عربى به « كيف ذلك » از اصل پهلوى ترجمه شده و در فارسى به « چه بوده است آن حكايت » نقل شده ، درست ترجمهء تحت اللفظى جملهء سانسكريت است : ( كتام اتات ) . « 3 » و ظاهرا اين عبارت از اعصار قديمه در اين كتاب باقيمانده و نسلا بعد نسل تا اكنون در كسوت عربى بدست ما رسيده است . « 4 » كليهء حكاياتى كه در صدر نسخ خطى و چاپى الف ليله ديده مىشود ، اصل هندى بودن آنها بواسطهء وجود نظاير ، مسلم است . مانند حكايت مكر ماهىگير و دوباره حبس كردن عفريت در خمرهء مسين كه شبيه آن در حكايات مغولى موسوم به « ارجى بورجى خان » عينا ديده
--> ( 1 ) - Katha Sarit Sagara ( 2 ) - رجوع شود به آنسيكلوپدى اسلام ، صفحهء 256 ( 3 ) - Katham etat ( 4 ) - انسيكلوپدى اسلام ، صفحهء 257