عنصر المعالي كيكاووس بن اسكندر بن قابوس بن وشمگير بن زيار

33

قابوس نامه ( فارسى )

كه بازگشت آن بغم است آن را بشادى مشمر . و بوقت نوميدى اميدوار « 1 » باش و نوميدى را در اوميد بسته‌دان و اميد را در نوميدى ؛ و حاصل همه كارهاى جهان بر گذشتن دان . و تا تو باشى حق را منكر مشو . و اگر كسى با تو بستيهيد « 2 » بخاموشى آن ستوه او « 3 » را بنشان ؛ و جواب احمقان خاموشى دان . اما رنج هيچ كس ضايع مكن و همه كس را بسزا حق‌شناس باش ، خاصه « 4 » قرابت خويش را چندان كت طاقت باشد و با ايشان نيكويى كن و پيران قبيلهء خويش را حرمت‌دار كه رسول گفته است عليه السلام : « الشيخ فى قبيلته « 5 » كالنبىّ فى امته « 6 » . » و لكن بديشان مولع مباش تا همچنانكه هنر ايشان مىبينى عيب نيز بتوانى ديد « 7 » . و اگر از بيگانه ناايمن شوى به مقدار ناايمنى زود خويشتن را ازو ايمن گردان « 8 » و بر ناايمنى به گمان امن مباش « 8 » كه زهر خوردن به گمان نه از دانايى بود . و بهنر و خرد مردمان نگاه همى كن ؛ اگر از بىهنرى و بى خردى نان و نام بدست توانى « 9 » آوردن پس بىهنر و بىخرد باش و اگر نه هنر آموز و از آموختن و شنيدن سخن ننگ مدار تا از ننگ رسته « 10 » باشى . و اندر نگر ( 23 ر ) بعيب و هنر مردمان « 11 » كه نفع و ضرّ ايشان از چيست ؟ و سود و زيان ايشان تا كجاست ؟ آنگه منفعت خويش از ميان « 12 » بجوى ، نه‌بينى كه « 13 » چيزهاست كه مردم را بمنفعت نزديك گرداند . و دور باش از آن چيزى كه مردم را بزيان نزديك گرداند . و تن خويش را بعث كن بفرهنگ و هنر آموختن ، و اين ترا به دو چيز حاصل شود : يا به كار بستن چيزى « 14 » كه دانى يا بآموختن [ آن چيز ] « 15 » كه ندانى ، حكمت : و سقراط گويد : هيچ

--> ( 1 ) - ل و ن : اوميدوارتر ( 2 ) - ل و ب : بستيهد ؛ ن و پ : بستهد ( 3 ) - ل : ستيز او ؛ ن : ستهنده ؛ ب : ستيهندگى ( 4 ) - ل و ن افزوده : حق ( 5 ) - ل و ب : فى القبيلة ؛ ن و پ : فى قومه ( 6 ) - ل و ب : فى الامة ( 7 ) - ل و ن : ديدن ( 8 - 8 ) ، ل و ن و ب و پ : و بر نا ايمن به گمان ايمن مباش ؛ در ضبط نسخهء اساس ظاهرا بايد « گمان » را به « امن » اضافه كرد مگر آنكه كلمهء اخير را « آمن » بخوانيم كه با كلمهء « ايمن » در ديگر نسخه‌ها مطابق است ( 9 ) - ل : توان ( 10 ) - ن : برسته ( 11 ) - ل و ن و پ و ب افزوده : و بشناس ( 12 ) - ل و ن : از ان ميان ( 13 ) - ل : و ببين كه چه : ن : و پرس كه چه ( 14 ) - ل و ن و ب و پ : آن چيز ( 15 ) - از نسخهء ل و ن و ب و پ افزوده شد