و آسمان‌گون بود . و جلاى اين جمله جلاى ياقوت است ، مگر آنك به غايت طراوت نرسند . و بنفش ذهبى عظيم مشبّه بود به ياقوت بهرمانى ، و فرق ميانشان آن است كى لون ياقوت چون رنگ آتش صرف باشد و لون بنفش چون رنگ آتشى بود كى با دود آميخته بود . و اين اشباه به وزن كم از ياقوت باشند . و امتحان ياقوت و اشباه آن است كى ياقوت خالص اين اشباه را بتراشد و به هيچ [ b 7 ] وجه ياقوت ازين اشباه متأثّر نشود ، و اشباه به آتش صبر نتوانند كرد . و يعقوب كندى آورده است كه در قديم اين اشباه را به قيمت ياقوت مىفروخته‌اند . و ايّوب اسود بصرى اين اشباه به خزانهء خليفه مهدى مىفروخته تا عون عبادى كه جوهرى حاذق بود بر آن واقف شد . حاصل خزانه برون آورد و به آتش امتحان كرد . آنچ مفتّت نشد ياقوت بود ، و بعد از آن يواقيت امتحان كرده را « عونى » خواندند . و غير اين ديگر اشباه آورده‌اند چون « افلح » و « سفيدبا » « 1 » و غير آن . و ياقوت اكهب را شبهى است كى آن را « اسيسن » « 2 » گويند . بىقيمت بود ، و باطراوت و شفّاف نبود ، و در آتش خاكستر شود ، و العلم عند اللّه تعالى .

--> ( 1 ) - ابو ريحان : سندبا ، سنديا ( 2 ) - ابو ريحان : سيسن