خواجه نظام الملك الطوسي

359

سير الملوك ( سياستنامه ) ( فارسى )

پارساان 328 / 4 ( نواان - فارس‌نامه ص XXX ) ضميمهء ( ج ) ياى وحدت البته معلوم است كه « درى سبز » و « در سبزى » در فارسى عبارات معمول بوده و آنها را ميتوان بجاى يكديگر استعمال كرد ولى از خواندن قديمترين كتابها چنان به نظر مىرسد كه در زبان كهن تنها « درى سبز » به كار رفته و « در سبزى » ابدا مصطلح نبوده است . در قديمترين نسخه‌هاى سير الملوك NPC كه در حدود سال 700 ه . استنساخ شده‌اند استعمال عبارتهاى نظير « در سبزى » ديده نمىشود در صورتى كه در نسخه‌هاى جديدتر كه در حدود سال 1000 ه . استنساخ شده بارها آن استعمال را ميتوان يافت . همچنين در نمونه‌هاى زير عبارتها كهنى مىيابيم كه در قرون بعد تغييراتى در استعمال بعضى از آنها روى داد مثلا اضافهء « از » رايج گرديد : رمه‌اى گوسفند 32 / 17 ( رمهء گوسفندى X ) عقدى مرواريد 36 / 7 ( عقد مرواريدى X ) دستى جامه 68 / 12 كيسه‌اى ديباى سبز 112 / 9 تايى نان 112 / 18 لگامى دوال ساده 141 / 8 ( لگامى از دوال ساده K ) جبه‌اى ديباى رومى گرانمايه 167 / 11 ضميمهء ( د ) پساوند صفت تفضيلى « تر » پساوند صفت تفضيلى در كتابهاى زمان قديم به چند اسم عربى افزوده مىشد ، مثلا : حق‌تر PC ( بر حق‌تر N ) 24 / 19 ( تاريخ بيهقى ص 306 س 15 ) خياره‌تر 99 / 5 فريضه‌تر 222 / 3 ( تذكرة الاوليا ج 2 ص 9 ، نوروزنامه ص 15 عجب‌تر 191 / 12 : 238 / 9 طرفه‌تر ( نزهت‌نامه زير عنوان شترمرغ ، سخن ج 13 ص 1006 ) مريدتر ( اسرار التوحيد ص 468 س 10 ) نامهاى فارسى « استاد » و « سوار » را غالبا بمفهوم صفت « ماهر » به كار مىبرند پس شگفت نيست كه به آنها پساوند « تر » افزوده شود ، مثلا : سوارتر PC ( اسوارتر N ) 37 / 17 استادتر 114 / 18 در مورد اسمهاى عربى بايد در نظر گرفت كه حالت اسمى آنها در نظر فارسىزبانان