روايات تاريخى با مقدمهء فصل 43 ) با عبارتى پندآميز آغاز مىشود كه راجع به يك قسمت از امور مملكت‌دارى است . البته فصول 1 و 2 به پيروى از رسم معمول بيشتر عبارتند از وعظ دينى ، ولى بقيهء فصول از امور عملىترى بحث مىكند . اين نوشته‌هاى پندآميز كه منظور از آنها راهنمايى يكى از سلاطين سلجوقى است ، ظاهرا چكيدهء فكر نظام الملك است و تقريبا هيچ مطلبى از آن مأخوذ از پندنامه‌هاى باستان و كتب شايست و ناشايست نيست . اساس كتاب در اين اندرزها نهفته است و اين پندها كاملا ابتكارى هستند و به نظر مىرسد چون نويسنده سرمشقى براى خود نداشته است ، بعضى اوقات پندها به‌طور ناقص و نارسا عرضه شده‌اند . اين امر مخصوصا در بعضى فصول كه كوتاه‌تراند و بيش از چند سطر نيستند ديده مىشود . ولى سبب ديگرى كه براى عدم وضوح و پيچيدگى مىتوان پيدا كرد ، اين است كه در فصولى كه پندهاى ناپسند داده شده است و يا از سلطان خرده‌گيرى مىشود مؤلف كلمات سنجيده و عبارات دوپهلو را از روى عمد نوشته است . 2 - نقلهايى از قرآن مجيد ، احاديث پيغامبر و ياران او ، گفته‌هاى مشاهير : موادى كه زير اين عنوان قرار مىگيرند نقلها و حديثها و قولهايى است كه عموما از دو سه سطر بيشتر نيست و مصنفان كتب اخلاق عربى و فارسى آنها را در آثار خود درج مىكرده‌اند . بىشك آنها را بيشتر از آثار متقدمان خود مىگرفتند تا از منابع اصلى . 3 - حكايتهاى كوتاه : مشتمل است بر يك عده حكاياتى كه از يك صفحه تجاوز نمىكند و راجع به پادشاهان و وزيران و اميران است . ظاهرا كتب متقدمان كه در آنها براى بار اول چنين داستانها نقل شده است و يا مجموعه‌هاى حكايات زمان قديم معروف به يادگارنامه‌ها - كه منشأ مجموعهء بسيار بزرگ جوامع الحكايات