خواجه نظام الملك الطوسي

مقدمهء مصحح 23

سير الملوك ( سياستنامه ) ( فارسى )

شدند - بايد منابع اين حكايات باشند . اين حكايتها در بين عوام شايع بودند و بعضى از حكايتهاى سير الملوك در كتابهاى ديگر و بخصوص جوامع الحكايات ، با تغييرات كوچك ديده مىشود . در حواشى كتاب بدانها اشاره شده است . 4 - حكايتهاى مفصل : اين حكايتها كه گاهى بالغ بر ده صفحه مىشود نوشته‌هاى متفاوتى است كه به سبك روايت تاريخى نوشته شده است و چون مطالب تكرارى و حشو و زوايد بسيار دارد گاهى باعث ملال خاطر خواننده مىگردد . يگانگى انشاى همهء اين حكايات ، بجز يكى ، مىرساند كه نظام الملك آنها را خود تأليف كرده يا در آنها جرح و تعديل نموده است و مستقيما آنها را از كتب پيشين نگرفته است . محتملا آنها را از كتب تاريخ مطابق ذوق خود انتخاب كرده و دوباره نوشته و با جزئياتى ديگر آراسته و بسط داده است بطورى كه مىتوان گفت كه آنها در حقيقت رمان‌هاى كوتاهى بوده و اولين نمونه‌هاى داستان نويسى در زبان فارسى هستند . اشتباهات تاريخى در آنها از همين جا ناشى شده - است . شيوهء كار مؤلف اين نيست كه با شرحهاى گويا و توصيفات دقيق و زنده داستان خود را بيارايد و يا در وصف مناظر خيال‌پردازى كند ، بلكه به ذكر جزئيات اقوال و اعمال قهرمانان خود قناعت مىنمايد . حكايات كوتاه يا مفصل كه در اين كتاب نقل شده است به خودى خود واحد مستقل و مشخصى است كه در وسط آنها نظريّات مؤلف راه نمىيابد . ولى اگر ضرورى باشد مؤلف منظور خود را به وسيلهء اشخاص داستان بيان مىكند و غالبا در آخر آن سطرى چند بر سبيل تفسيرى موجز اضافه مىنمايد . از اين حكايتها يكى كه منبع آن به‌طور كلى معين است ، حكايتى است راجع به برمكيان كه از بند 34 فصل 41 آغاز مىشود . تمام اين حكايت تقريبا بىتغيير دادن كلمه‌اى از اوايل كتاب « تاريخ برامكه » گرفته شده است . يگانه