پاداش و عقاب نبود ، نظام عالم و عالميان باطل گردد و از سمت راستى بيفتد و هيچ آفريده در « 1 » تقديم خيرات و ادّخار حسنات رغبت ننمايد و چون قواعد دين مختل و مراسم سياست ، مبهم « 2 » و مهمل ماند ، ديانت و صيانت برافتد « 3 » . قواعد « 4 » عفاف و استعفاف اختلال و انتشار پذيرد و عقايد ضماير « 5 » على الاطلاق تراجع گيرد . مناظم « 6 » عباد و مصالح بلاد از سلك نظم و انخراط منتشر و متفرّق گردد . تنظيم و ترتيب بلاد و ساكنان متلاشى شود . كارها به زور و قوّت و قدرت و طاقت متعلق گردد « 7 » . « من غلب سلب » 1 ظاهر شود . شعر و ما السّيف الّا لمن سلّه * و لم يزل الملك فيمن غلب 2 راست شود . پس به موجب اين مقدّمات واضح و قضاياى لايح ، ظاهر مىگردد كه تيغ و قلم و دين و ملك ، توأمان و ملازمان‌اند . شعر فاذا هما اجتمعا لنفس مرّة * بلغت من العلياء كلّ مكان 3 و چنان كه انقياد اولو العزم از فرايض عقل است ، امتثال اولو الامر از لوازم شرع « 8 » است و چنان كه انبيا و رسل را به تبليغ رسالت و افشاى دلالت و اظهار معجزت « 9 » فرمود ، ولات و سلاطين را به استعمال عدل و استظهار فضل مثال داد . - كما قال - عزّ من قائل « 10 » - : إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ 4 . و چنان كه انبيا را مراتب است ، ولات و امرا را مدارج است . و امير المؤمنين على « 11 » - رضى اللّه عنه - كه هادم بنيان شرك و بانى قواعد اسلام بوده است و اساس دين و دولت به دو تمهيد يافته و مراسم ملك و ملّت به دو « 12 » تأكيد پذيرفته ، مىفرمايد كه : « اسعد الرّعاة من سعدت به رعيّته » . نيكبخت‌ترين سلاطين « 13 » آن

--> ( 1 ) . ازمير : بر ( 2 ) . ازمير : معطّل ( 3 ) . آتش : برخيزد ( تاشكند مطابق متن ) ( 4 ) . ازمير : « قواعد » ندارد ( 5 ) . ازمير : عقايد و ضماير ( 6 ) . آتش : و مناظم ( 7 ) . ازمير : « تنظيم و . . . متعلّق گردد » ندارد ( 8 ) . ازمير : شريعت ( 9 ) . آتش : معجزات ( 10 ) . آتش : « عز من قايل » ندارد ( تاشكند مطابق متن ) ( 11 ) . آتش : عمر بن خطّاب ( 12 ) . آتش : به وى ( 13 ) . ازمير : از سلاطين