نيز به زبان عربى منتشر گرديد « 1 » و ابان لاحقى « 2 » آن را به نظم عربى درآورد . « 3 » گفتهء ابن النديم مبنى بر موجود بودن دو روايت بزرگ و كوچك كتاب سندباد ، مورد بحث مستشرقان قرار گرفته و آنها به تحقيق در اين مسئله پرداخته‌اند : كومپارتى دراين‌باره نوشته است : « سرمنشأ تمام تحريرهاى موجود ، روايت عربى بوده ، حكايتهاى اضافه كه در نسخهء منظوم فارسى موجود است ، بعدا اضافه شده‌اند و نسخهء بزرگ سندبادنامه كه مؤلف فهرست نام برده است ، همين روايتهاى موجود بوده با راه يافتن حكايتهاى دوم وزيران از نسخهء كوچك اثر و سندباد كوچك از بين رفته است » « 4 » نولدكه در مورد منشأ عربى داشتن تحريرهاى موجود كتاب سندباد با كومپارتى متّفق بوده ، ليكن اعتقاد دارد كه نسخهء كبير آن از بين رفته است و آنچه وجود دارد همان نسخهء صغير است ، زيرا در روايتهاى موجود كتاب از نام اصلم نشانى نيست حال آنكه ابن النديم « اصلم و سندباد » ناميده شدن نسخهء بزرگ را در يكى از دستخطهاى الفهرست ثبت كرده است . « 5 » همچنين نولدكه در مقاله‌اى كه پيرامون بختيارنامه ( ده وزير ) نوشته است ، به اين نتيجه رسيده كه تقريبا مسلّم است كه هفت وزير در متنهاى سريانى ، اسپانيايى قديم و در مجموع در قالب عربى هم به صورتى كه در هزار و يك شب منعكس گرديده ، صورت اصل داستان است و ده وزير تقليدى از آن به شمار مىرود . « 6 »

--> ( 1 ) . مترجم سندبادنامه از پارسى به عربى شايد موسى بن عيسى الكسروى بوده باشد . زيرا در قديمترين ترجمهء موجود اين داستان - كه ترجمهء يونانى آن به تحرير آندرئوپولوس يونانى در ملطيه ما بين سالهاى 480 و 490 ه . ساخته شده است - نام موساى پارسى به عنوان مؤلف يا منشى قصه برده شده است ( برزويهء حكيم و رودكى شاعر و نشو و نماى زبان فارسى ، مجتبى مينوى ، صص 747 - 725 ) ( 2 ) . ابان بن عبد الحميد بن لاحق بن عفير رقاشى ( متوفى 200 ه . ) از نزديكان برامكه بود و غير از نظم كليله و دمنه ، كتب ديگرى نيز از فارسى به نظم عربى درآورد كه ابن النديم در الفهرست بدان اشاره مىكند و از آن جمله است : سيرهء انوشيروان ، بلوهر و بوذاسف ، سندباد و كتاب مزدك ( فن نثر در ادب پارسى ، حسين خطيبى ، ج 1 ، ص 444 ) ( 3 ) . دربارهء سندبادنامه ، مجتبى مينوى ، مقدّمهء سندبادنامه تصحيح آتش ، انتشارات كتاب فرزان ( 4 ) . Researches respecting the book of Sindibad , D . Kompartti , London 1882 ( 5 ) . عايد به اصل و پيدايش كتاب سندباد ، ج . عزيز قل‌اف ، ص 114 ( به خط سريليك ) . ( 6 ) . مقالهء نولدكه دربارهء متن ده وزير ، مقدمهء بختيارنامه ( لمعة السراج لحضرة التاج ) ، ص 23 .