فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
43
سلوك الملوك ( فارسى )
ايرانشناسان شوروى سپرى گرديد و در اين اثنا معلوم شد كه « مجلس مخطوطات فارسيهء حيدرآباد » چاپ اين كتاب را مورد نظر قرار داده و تهيه و تصحيح متن را براساس نسخههائى كه در كتابخانههاى هندوستان وجود دارد بر عهدهء يكى از اعضاى خود ، دكتر محمد غوث ، گذاشته است . بعدها تكميل كار دكتر غوث بر عهدهء دكتر نظام الدين رئيس سابق بخش فارسى دانشگاه عثمانيهء حيدرآباد محول گرديد . نسخههاى حيدرآباد ناقص و نامعتبر و از لحاظ تاريخ كتابت متأخر بودند . ليكن نظام الدين نسخههاى موزهء بريتانيا و شوروى را نيز بدست آورد و مورد استفاده قرار داد و متن مصحح وى توسط وزارت فرهنگ هندوستان بچاپ رسيد . با آنكه سعى نظام الدين مشكور و درخور احترام است . اين متن از اشتباهات و لغزشها خالى نبود و نياز به كوشش ديگرى را مطرح مىكرد . ما در اين چاپ نسخهء دستنويس مصنف را كه خصوصيات آن در زير معرفى مىشود اصل قرار داديم و از نسخهء موزهء بريتانيا كه دومين نسخهء معتبر موجود است در خواندن كلمات و رفع نقائص نسخهء اصل كمك گرفتيم و آنجا كه ضرورت داشت اختلاف دو نسخه را در زير صفحه يادآور شديم . كلمات غريب و بسيارى از اعلام در نسخهء اصل مشكول است و جابجا در حاشيهء صفحات ، اضافات و تصحيحات از طرف خود مصنف افزوده شده و هم عناوين و سرفصلهائى بر مطالب كتاب ترتيب داده شده است . در بالاى صفحهء اول اين نسخه كه تحت شماره 1914 No 2480 Or . 732 Abb كتابخانهء انستيتوى شرقى لنينگراد نگهدارى مىشود اين عبارت نقش بسته است : « هذا كتاب سلوك الملوك ادب القاضى به خط مصنف » و از يادداشتى در پائين همين صفحه برمىآيد كه اين نسخه تقريبا يكصد سال پس از تأليف كتاب بهدست كتابفروشى در شهر بخارا بوده است : « خريده شد اين كتاب را در بلدهء فاخره بخارا از ملا عرب كتابفروش در تاريخ شهر رمضان المبارك سنه 1022 صاحبه مالكه ابو القاسم بن بابا محمد غفرذنوبهما و ستر عيوبهما » . در صفحهء ديگر اين عبارت را مىخوانيم : « كتاب سلوك الملوك فى الفقه على مذهبى الحنفى و الشافعى تأليف الفقير الى اللّه ابى الخير فضل اللّه بن روزبهان المشتهر به خواجه مولانا الاصفهانى عفى اللّه عنهما صنفه فى بخارا المحروسه سنه عشرين و تسعمائه » .