مقالهء پنجم : مسايل فى علل و الاسباب اندر مدخل قدر كفايت نمودم اكنون سبب و علتى چند ياذ خواهم كردن تا معلوم شود كه از چه سبب برين قياس نهادند و حجت بوذ بر درستى و نيز در خاطر پاينده مانذ . و بر سؤال ( 102 ) و جواب نهادم تا پيذاتر بوذ و اين بيست مسئله است . فهرست اين مقالت : مسئله اول : از چه « 1 » واجب كند كه فلك گرد است و بسيط نيست . مسئله دوم : در آن‌چه نهاذ زمين چگونه است . مسئله سوم : مشرق و مغرب كذام است و سير ستارگان چگونه است . مسئله چهارم : از چه سبب اول برجها حمل نهادند . مسئله پنجم : از چه سبب شمس و قمر را يك خانه دادند . مسئله ششم : خانها [ ى ] ستارگان از بهرچه برين گونه نهادند . مسئله هفتم : از چه سبب هر خانه را دليلى ديگر نهادند از طالع . مسئله هشتم : از چه سبب تثليث و تسديس را نظر دوستى خوانند و مقابله و تربيع از نظر دشمنى . مسئله نهم : شرف ستارگانرا چرا درين خانها نهادند .

--> ( 1 ) . نسخهء اساس : « آنچه »