على اكبر دهخدا

1470

امثال و حكم ( فارسى )

مثل كرم پيله . كفن بر خود تنان . مثال : گر بقا خواهى چو كرم پيله گرد خود متن * كبر كبك و حرص مور و فعل مار آئين مكن . سنائى . خرمن خود را بدست خويشتن سوزيم ما * كرم پيله هم بدست خويشتن دوزد كفن . سنائى . هر آنكسى كه نه با كسوت هواى تو زاد * چو كرم پيله نخستين لباس شد كفنش . ظهير . چون كرم قز كه رشتهء او هست دام او * رگهاى خصم بر تن خصم تو دام باد . قاآنى . و بال جان من آمد كمال دانش من * چو كرم پيله كه از خود به دو رسد خسران . قاآنى . چون كرم پيله عشق تنيدم بخويش بر * چون پرده راست گشت من اندر ميان شدم . عطار . آن را كه روزگار نه در طاعت تو يافت * چون كرم پيله جامه به تن بر حصار كرد . كمال اسمعيل . چو كرم فيله خلاف تو هركه خامه زند * بخويشتن كفن خويشتن تنيده بود . اثير اومانى . پس من چو كرم پيله ز جان گداخته * بر كهنه گورتن كفن نو همى تنم . سيد حسن غزنوى . منافقى كه ز بس طعنه‌زن چو زنبور است * چو كرم پيله قز آكند خود شود كفنش . كمال اسمعيل . گر نيك بنگرى همه زندان روح تست * چون كرم پيله بر تن خود هرچه مىتنى . اوحدى . مثل كرم خاكى . نزار و زرد و مكروه . مثل كرم سركه . بىخبر از شيرينى عسل . مثال : ز راه آگه نبودم همچو گمراه * چو كرم سك ز طعم شهد ناگاه . ويس و رامين . همچو كرم سركه ناآگه ز شيرين‌انگبين * بىخرد چون كرم پيله جان خود سازد هدر . ناصر خسرو . رجوع به : جانورى كه از سركه خيزد . . . ، شود . مثل كرم معده . لاغر و سفيد و دل‌آشوب . مثل كره . پنيرى چرب . مثل كريم شيره‌اى . با حركاتى مضحك و خوش‌آيند . كريم شيره‌اى نام مسخره‌اى در دربار ناصر الدينشاه بوده است . مثل كسى كه بر خار ( يا ) بر خاره خوابد . مثال : تو گفتى بستر ديباش هموار * بزيرش همچو گلبن بود پرخار . ويس و رامين . مثل كسى كه پاى دارش مىبرند . مثال : درد بىسيميم آورد بسوى خانه * چون گنه‌كارى حاشا كه برندش سوى دار . انورى . رجوع به : مثل آبستنان ، شود . مثل كسى كه روى مار ( يا ) روى كژدم خوابيده . مثال : تو گوئى زير من منسوج بستر * بمار و كژدم آكنده است يكسر . ويس و رامين .