على اكبر دهخدا

1135

امثال و حكم ( فارسى )

مكن فراخ روى در عمل اگر خواهى * بوقت دفع تو باشد مجال دشمن تنگ . سعدى . نظير : گشادبازى . فراخ شلوار . تن‌پرور ، كاهل . مثال : در همه عراق توان گفت كه مردى لشگرى چنان كه به كار آيد نيست گروهى كيائى « 1 » فراخ شلوار . ابو الفضل بيهقى . نظير : در تداوم عوام گيوه گشاد . فراخ كندورى . كندورى سفره « 2 » باشد و فراخ كندورى سخى و دست گشاده . مثال : مردى بود كه از وى رادتر و فراخ كندورى و حوصله‌دارتر و جوانمردتر كم ديدند . ابو الفضل بيهقى . فراخور بلغور سماغ بايد كرد . جامع التمثيل . رجوع به : ارزان خرى . . . ، شود . فراخى در آن مرز و كشور مخواه * كه دلتنگ بينى رعيت ز شاه . فرا سر بر چنان كايد جهان را * ( چو دادى نيم نان آن نيم جان را . . . ) عطار . فراغت بافاقه نپيوند دو جمعيت در تنگدستى صورت نبندد . سعدى . رجوع به : غم فرزند و نان . . . و رجوع به : از تو حركت . . . ، شود . فرامش كند خشم راه ادب * ( . . . نگهدار خود را ز خشم و غضب يكى قيرگون پرده‌اى پيش چشم * بياويزدت خوى تندى و خشم كه آزرم مردم فرامش كنى * بگرسيوزى بر سياوش زنى شود تيره از خشم روشن روان * ستودان هر نيكوى خشم دان . ) مرحوم اديب . نظير : الغضب غول الحلم . فراوان برى سود از ورز خويش * چو با داس فر خو كنى مرز خويش . ( نخستين ز دشمن به پيراى ملك * پس آنگه چو گلشن بباراى ملك . . . ) مرحوم اديب . فراوان بمانى سرآيد زمان * كسى زنده برنگذرد ز اسمان . فردوسى . رجوع به : از مرگ خود چاره نيست . . . ، شود . فراوان خزينه فراوان غم است * ( . . . كم اندوه آن را كه دنيا كم است . ) نظامى . رجوع به : آسوده كسى كه خر ندارد . . . ، شود . فراوان مرغ زيرك ديده ايام * كه افتادند بهر دانه در دام ايرج ميرزا . فرب جذوة نارا حرقت بلدا . رجوع به : آتش اگر اندك . . . ، شود . فربهى را از آماس بايد شناخت . رجوع به : آماسرا از فربهى . . . ، شود . فردات كند خمار كامشب مستى * ( قولى بسر زبان خود بربستى

--> ( 1 ) كيائى ناز پرورده و در تداول امروزين آقازاده باشد . ( 2 ) چنان كه گرسنه گيرد كنار كند ورى . مولوى .