ه - فاعل قريب كه مباشر فعل است يعنى ميان آن و فعلش فاصلهء نباشد در مقابل فاعل بعيد و متوسط . و - فاعل ناقص كه در فاعليت خود محتاج بآلت و حركاتى باشد تا مهيا براى صدور فعل شود در مقابل فاعل كامل . ز - فاعل بسيط كه احدى الذات باشد در مقابل فاعل مركب مانند ذات حق تعالى . ( از اسفار ج 1 ص 158 ، 164 ، 175 - مبدأ و معاد ص 97 ) . خلاصه كلام فلاسفه فاعل را بر حسب تقسيم اوليه به دو قسم منقسم كرده‌اند يكى فاعل مختار و ديگرى فاعل موجب و قوهء فاعله بقوه محركهء عضلانى ميگويند كه قوهء عامله هم مينامند ابو البركات گويد : فاعل به چيزى گويند كه در امرى تأثير كند و تأثير آن سبب استحالهء متأثر شود و آنچه فعل ازو صادر مىشود فاعل گويند و آنچه اثر فعل در آن واقع مىشود قابل مينامند و قابل همان محل و هيولى و موضوع است براى آنچه از فاعل در آن واقع مىشود « ان الخواص فى عرفهم سموا كل فاعل علة و لم يسموا كل علة فاعلا فكان الفاعل بحسب العرف الاول ما يفعل بحركة و زمان و العلة ما يوجد عنه المعلول فى غير زمان و اعرف منه ما يعنى بالفاعل ما يفعل به قصد طبيعى او ارادى و يعنى بالعلة ما يتبعه وجود الامر من غير قصد منه . » ( از المعتبر ج 3 ص 49 ) . صدرا گويد : فلاسفهء الهى از كلمهء فاعل مبدأ و مفيد وجود را اراده ميكنند و فلاسفهء طبيعى مبدأ حركت را اراده مينمايند . ( اسفار ج 1 ص 165 - رسائل صدرا ص 15 - رجوع شود به شفا ج 1 ص 23 ، 21 - ج 2 ص 527 ، 520 ) فاعِلِ اوّل - كلمهء فاعل اول گاه اطلاق بر عقل اول و گاه بر نفس اول و گاه اطلاق بر مبدأ المبادى شود ( لما كانت الاسباب لا تمر عندهم الى غير النهاية ادخلوا سببا فاعلا اولا باقيا . . . » ( تهافت التهافت ص 211 ) . ( الفاعل الاول الذى فى الغائب فاعل مطلق و الذى فى الشاهد فاعل مقيد . » ( تهافت التهافت ص 180 و رجوع به ص 322 و مصنفات بابا ج 1 ص 25 رسالة 3 شود ) . فاعِل بِالإرادَة - ( اصطلاح فلسفى ) فاعل باراده فاعلى بود كه مبدئيت آن باستناد شعور و علم بود و مقابل فاعل بطبع بود . ( دانشنامه بخش الهيات ص 57 - تهافت التهافت ص 158 ) . فاعِلِ بِالتَّجَلّى - ( اصطلاح فلسفى ) فاعل بالتجلى فاعلى است كه علم تفصيلى آن بفعلش قبل از فعلش باشد و فعل او مقرون بداعى نباشد و علم او هم زائد بر ذاتش نباشد و افعالش عبارت از ظهور ذات و تجليات آن باشد چنان كه فاعليت حق تعالى به اين معنى است . ( از اسفار ج 1 ص 165 ) . فاعِلِ بِالتَّسْخير - ( اصطلاح فلسفى ) فاعل بتسخير فاعلى است كه منشأ فاعليت أن طبيعت باشد با استخدام قواى قاهره و بعبارت ديگر فاعل بتسخير فاعلى است كه شاعر بفعل خود باشد و لكن فعلش بدون دخالت اختيارش باشد با وجود آنكه از