قياس است و قياس جلى است و محققان آن را از باب دلالت مفهوم موافقت دانند ( از معالم ص 226 - قوانين ج 2 ص 87 ) . القياس بطريق الاولى هو ما كان اقتضاء الجامع فيه للحكم بالفرع الاقوى و أوكد منه فى الاصل و يظهر من بعضهم انه هو القياس الجلى كما يستفاد من صاحب المعالم و الظاهر انه اعم من وجه كما يظهر من تعريف الاكثر للقياس الجلى بانه ما كان الفارق بين اصله و فرعه مقطوعا بنفيه أي بنفى تأثيره و سواء كانت العلة الجامة بينهما منصوصة و لو بالالتزام كإلحاق تحريم ضرب الوالدين بتحريم التأفيف لهما لعلة كشف الاذى عنهما او غير منصوصة كإلحاق الامة بالعبد فى تقويم النصيب عند العتق يعنى اذا عتق احد الشريكين شقصه . ( از قوانين ج 2 ص 87 ) قِياساتِ خِطابى - ( اصطلاح منطقى ) خواجه نصير الدين طوسى در اساس الاقتباس در اين مورد بحث مستوفى نموده است كه خلاصهء آن در اينجا ايراد شد . قِياسِ خُلف - ( اصطلاح منطقى ) هرگاه كه اثبات مطلوب بابطال نقيض كنند آن قياس را خلف خوانند و آن چنان بود كه قياسى تأليف كنند از نقيض مطلوب و مقدمهء غير متنازع كه انتاج حكمى ظاهر الفاسد كند يا معلوم شود كه علت انتاجش نقيض مطلوب بوده است و به آن فساد نقيض مطلوب ظاهر شود پس صحت مطلوب معلوم گردد اين قياس در حقيقت از قياسات مركب بود و شبيه بود به عكس قياس . فرق ميان قياس خلف و مستقيم آنكه قياس مستقيم از ابتداء متوجه باثبات مطلوب بود و خلف به اول متوجه بانتاج حكم ظاهر الفساد باشد تا از فساد آن حكم بر فساد نقيض مطلوب استدلال كند و بعد از آن بازگردند و از فساد نقيض مطلوب اثبات صحت مطلوب كنند ، ديگر آنكه مقدمات قياس مستقيم موافق مطلوب باشد و مقدمات قياس خلف مشتمل بود هم بر مناقض او و هم بر موافق او و . . . ( اساس الاقتباس ص 315 و 319 ) . رجوع بقياس شود . قِياسِ دَور - ( اصطلاح منطقى ) هر گاه نتيجه قياس اقترانى را با يك مقدمه تأليف كنند آن قياس را دائر خوانند و هر گاه كه مقابل نتيجه را با يك مقدمه تأليف كنند تا مقابل ديگر مقدمه را نتيجه دهد آن قياس را معكوس خوانند و دور و عكس از عوارض قياس‌اند . ( اساس الاقتباس ص 309 ، 313 ) . قِياسِ شَرطى - ( اصطلاح منطقى ) مقدمات هر قياس ممكن است شرطى محض باشد و ممكن است حملى محض باشد و ممكن است مركب از شرطى و حملى باشد . ( تهافت التهافت ص 436 ) . قِياسِ شِعْرى - ( اصطلاح منطقى ) رجوع به صناعات خمس و ( شفا ج 2 ص 645 ) شود . قِياسِ غَيرِ كامل - ( اصطلاح منطقى ) قياس غير كامل آن بود كه محتاج ببيانى بود و بنفسه بين نباشد ( اساس الاقتباس ص 189 ) . قِياسِ فِراسى - ( اصطلاح منطقى )