عِلمِ مَنطِق - در تعريف علم منطق گويند : « المنطق آلة قانونية تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا فى الفكر » . رجوع به منطق عِلمِ ميزان - ( اصطلاح منطقى ) مراد علم منطق است ( اسفار ج 2 ص 182 ، 184 ) عِلمِ نَظَرى - ( اصطلاح فلسفى ) علم نظرى در مقابل علم بديهى است رجوع به تصور و تصديق شود . عِلمِ واجِب - ( اصطلاح فلسفى ) رجوع بعلم شود . عِلمِ نَفس - ( اصطلاح فلسفى ) علم اصطلاح اخلاق و رياضت نفوس جزويه است . ( از مصنفات ج 1 رساله 5 ص 72 ) . و گاه مراد از علم نفس مبحث نفس حكمت است . عِلمِ واجِبى - ( اصطلاح فلسفى ) رجوع بعلم شود . عِلمِ نافِع - ( اصطلاح عرفانى ) علم نافع در مقابل علم ضارست و علامت آن اينكه در نفس تقوى و تواضع زيادت كند ( از مصباح الهدايه ص 76 - كشاف ص 1066 ) . عِلمِ وِراثَت - ( اصطلاح عرفانى ) در مقابل علم دراست . علم وراثت است و تا به مقتضى علم دراست عمل نشود وراثت حاصل نگردد كه « من عمل بما علم ورثه الله علم ما لا يعلم » علم دراست مقدمهء عمل بود و علم وراثت نتيجهء آن ( از مصباح الهدايه ص 36 ) . عِلمِ يَقين - ( اصطلاح عرفانى ) علم يقين عبارتست از ظهور نور حقيقت در حالت كشف استتار بشريت بشهادت وجد و ذوق نه بدلالت عقل و نقل و مادام كه از وراى حجاب نمايد آن را نور ايمان خوانند و چون از وراى حجاب مكشوف گردد آن را نور يقين خوانند . ابو القاسم قشيرى گويد : يقين عبارت از علمى است كه صاحب آن را در آن شكى نباشد و علم يقين عبارت از يقين است و عين اليقين نفس يقين است . و علم اليقين علمى است كه به شرط برهان بود و عين اليقين به حكم بيان و حق اليقين بنعت العيان و لذا علم اليقين براى ارباب عقول است و عين اليقين براى اصحاب علوم است و حق اليقين براى اصحاب معارف . كاشانى گويد : علم اليقين مثل آنكه كسى باستدلال از مشاهدهء شعاع و ادراك حرارت در وجود آفتاب يقين كند و عين اليقين كه بمشاهدهء جرم آفتاب در وجود او يقين كند و حق اليقين كه بتلاشى و اضمحلال نور بصر در نور آفتاب بوجود آن يقين كند . و بالجمله بعقيدهء صوفيان دانستن بر سه گونه است علم اليقين و عين اليقين و حق اليقين ، در حالت اول آدمى باستدلال عقلى معلوم را دريابد و در حالت دوم يقين و معلوم را مشاهده و در حالت سوم به حقيقت برسد ، بعضى گويند مراد آنها از علم اليقين ، علم معاملات دنيا است و عين اليقين حال نزع و وقت بيرون رفتن از دنيا است و حق اليقين علم بكشف و رؤيت اندر بهشت است . ( از كشف المحجوب ص 497 -