مقدمهء گلشن راز ص 156 - مصباح - الهدايه 52 - رسالهء قشريه ص 44 ) . مأخوذ از قرآن مجيد است : كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ . و علم يقين ادراك نور ذات و صفات الهى است و علم لدنى ادراك معانى و كلمات از حق است بىواسطهء بشر و آن بر سه قسم است : وحى ، الهام و فراست . ( مصباح الهدايه ص 76 - كشاف ص 1066 ) . انصارى گويد : مصطفى را علم يقين بود به خطاب لا إله الا الله او را از علم يقين با عين اليقين خوانند و آنگه از عين اليقين او را به حق اليقين بردند . ما زالت انزل ودادك منزلا يتحير الاسباب عند نزوله علم اليقين استدلالى است ، عين اليقين استدراكى است ، حق اليقين حقيقى ست ، علم اليقين مطالعت است ، عين اليقين مكاشفت است ، حق اليقين مشاهد است ، علم اليقين از سماع بود ، عين اليقين از الهام رود ، حق اليقين از سبب باز رستن است ، حق اليقين از انتظار و تميز آزاد گشتن است ( از عده ج 9 ص 255 ) رجوع علم يقين شود . عُلومِ إبداعى - ( اصطلاح عرفانى و فلسفى ) مراد صور علميه حق است و جواهر مفارقه‌اند كه صور علميه خدايند ( رسائل صدرا ص 242 ) . عُلومِ إلهيَّه - ( اصطلاح فلسفى ) اخوان الصفا آرند : علوم الهى پنج است . 1 - معرفت ذات حق و وحدانيت او و چگونگى آنكه او علة موجودات و خالق مخلوقات و فائض جود و معطى وجود و معدن فضائل و خيرات و حافظ نظام و مبقى دوام و مدبر كل عالم غيب و شهادت و اول و آخر هر چيزى است 2 - علم روحانيات كه معرفت جواهر بسيطة عقليه فعاله است كه ملائكهء خدا و عباد مخلص او باشد و معرفت صور مجردهء از هيولى و مدبرهء اجسام است و معرفت چگونگى ارتباط موجودات و اجسام و صور با يكديگر است 3 - علم نفسانيات كه عبارت از معرفت نفوس و ارواح ساريهء در اجسام فلكيه و طبيعيه از فلك الافلاك تا مركز زمين و معرفت چگونگى حركات افلاك و ترتيب نظام وجود از معادن ، حيوان و نبات و حالات بعد از فناء آنها است 4 - علم سياست است و آن پنج نوع است اول سياست نبويه دوم سياست ملوكيه سوم سياست عاميه چهارم سياست خاصيه پنجم سياست ذاتيه . سياست نبويه عبارت از معرفت چگونگى وضع نواميس مرضيه و سنن زكيه با قاويل فصيحه و مداواى نفوس مريضه از ديانات فاسده و آرا سخيفه و عادات رديه و افعال جائزه و معرفت چگونگى نقل آنها از آن اديان و عادات و محو آراء و عادات . . . مىباشد سياست ملوكيه عبارت از معرفت نگه‌دارى شريعت است براى امت و احياء سنت است در ملت بواسطهء امر بمعرفت و نهى از منكر باقامهء حدود و اجراى احكام كه صاحب شريعت وضع كرده ورد مظالم و ريشه كن كردن دشمنان و اشرار و كمك باخيار