عرضه كردم دو جهان بر دل و بر كار افتاد * بجز از عشق تو باقى همه فانى دانست پير طريقت گفت : بهرهء عارف در بهشت سه چيز است ، سماع و شرب و ديدار ، سماع را گفت « فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ » شراب را گفت : « وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً » ديدار را گفت : « وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ » ، سماع بهرهء گوش ، شراب بهرهء لب ، ديدار بهرهء ديد ، سماع واجدان را ، شراب عاشقان را ، ديدار محبان را ، سماع طرب فزايد ، شراب زبان گشايد ، ديدار صفت ربايد . سماع مطلوب نقد كند ، شراب ، راز جلوه كند ، ديدار عارف را فرد كند . ( از عده ج 1 ص 311 ) . از بايزيد بسطامى پرسيدند : علامت عارف چيست ؟ گفت : « الا يفتر من ذكره و لا يمل من حقه و لا يستأنس بغيره » . باز گويد : « العارف همه ما يأمله و الزاهد همه ما يأكله » باز گويد : « من عرف الله فانه يزهد فى كل شىء يشغله عنه » . ( طبقات ص 72 ) . « العارف كل يوم اخشع لانه كل ساعة اقرب » ( طبقات ص 26 ) . « ان العارف لا يلزم حالة واحدة انما يلزم ربه فى الحالات كلها » ( طبقات ص 72 ) . نهرجورى گويد : « لا يصل العارف الى ربه الا بقطع القلب عن ثلاثة اشياء : العلم و العمل و الخلق » ( طبقات ص 381 ) . و گفته‌اند : « العارفون بين ذائق و شائق ( طبقات ص 435 ) . بو عمرو الدمشقى گويد : « خواص خصال العارفين اربعة : السياسة و الرياضة و الحراسة و الرعاية فالسياسة و الرياضة ظاهران و الحراسة و الرعاية باطنان فبالسياسة يصل العبد الى التطهير و بالرياضة يصل الى التحقيق . و السياسة حفظ النفس و معرفتها و الرياضة مخالفة النفس و معاداتها و الحراسة معاينة بر الله بالضمائر و الرعاية مراعاة حقوق لمولى بالسرائر . » ( طبقات ص 277 ) . شاعر گويد : اى دل از طريق اهل صورت بگذر * آئينه شو و زهر كدورت بگذر گر نور صفاى عارفان ميخواهى * از هر چه ترا نيست ضرورت بگذر ابو تراب نخشى گويد : عارف كسى است كه چيزى او را مكدر نگرداند . و بعضى گويند : عارف كسى است كه از وجود مجازى خود محو و فانى گشته است . ( از شرح گلشن ص 29 - 59 - شرح كلمات بابا ص 50 - لمع ص 35 - 39 ) . بعضى گويند : عارف كسى است كه عبادت حق را از آن جهت انجام ميدهد كه او را مستحق عبادت ميداند نه از جهت اميد ثواب و خوف عقاب در مقابل اهل معامله كه عبادات حق را جهت ثواب اخروى انجام ميدهند . ( مصباح الهدايه ص 80 - طرائق ص 234 ) . و بعضى گويند : عارف كسى است كه مراتب تزكيه و تصفيهء نفس را طى كرده و اسرار حقيقت را دريافته باشد . ( رجوع شود به شرح تعرف ج 3 ص