بعضى از تركيبات : ظلمت‌آباد جهان ، ظلمت‌آباد خاك ، غلاف ظلمت ، ظلمات حيات . ظُلُمات - ( اصطلاح عرفانى ) تاريكى ، مأخوذ از قرآن مجيد كه فرمود : فَنادى فِي الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ گويند ظلمات محل آب زندگانى است كه اسكندر بدان راه يافت و نتوانست از آن آب نوشد و يا نخواست . كلمهء ظلمات و ظلمت در عبارات شيخ اشراق اطلاق بر ماهيات و ماهيت شود و گاه از ظلمت اجسام را اراده كرده است و گويد : اجسام مظلمه و گاه مراد از ظلمت عدم نور است . ( از ش ص 388 ) ظُلمَتَين - ( اصطلاح هيوى و نجومى ) و منظور از دو ظلمت يكى ظل و سايهء زمين بود و ديگر سايهء قمر كه هر دو در مواردى عارض بر كواكب شوند . ( رجوع شود به رساله سوم از بخش طبيعيات ص 37 ) ظن - ( اصطلاح فلسفى و اصولى و فقهى ) ظن يعنى گمان و آن عبارت از اعتقاد راجح است با احتمال نقيض و گاه در يقين و شك نيز استعمال مىشود و بالاخره ظن اعتقاد راجح است و متفاوت الدرجات است از لحاظ قوت و ضعف و در طرف قوت حدى از آن را علم گويند و در نتيجه بعضى از انواع و مراتب ظن را علم گويند و بالعكس . ( از دستور ج 2 ص 289 - تفسير ص 397 ، 415 - اسفار ج 1 ص 326 ) و بالاخره در اصطلاح فقها تردد بين دو امر است بطور تساوى الطرفين كه هيچ يك را بر ديگرى ترجيح نباشد و نزد متكلمات شك ، تجويز دو امر است كه يك طرف بر ديگرى رجحان دارد كه راجح را ظن و مرجوح را وهم نامند و يا ترجيح يكى از دو طرف باشد بدون جزم و قابل شدت و ضعف است و دو طرف آن علم و جهل است و گاه ظن اطلاق بر وهم شود و گاه بر علم چنان كه در حديث قدسى است « انا عند ظن عبدى » يكى از مسائل مهم اصولى اين است كه آيا عمل به ظن در مقام فقد علم روا باشد يا نه و ميتوان به احكام ظن تعبد كرد يا نه عده گويند عقلا ممكن است تعبد به ظن و در عمل هم در مقام فقد دليل بايد بدان عمل كرد زيرا قطعيات ما كه از راه اخبار متواتره و محفوف به قرائن بدست ميآيد وافى به تمام احكام در موضوعات مختلف نيست و مانند ، بهائم و حيوانات و مجانين بدون حكم نمىباشيم و از طرفى ميدانيم كه احكام الهى در تمام موارد بيان شده است و هر امرى را حكمى است از وجوب يا حرمت يا . . . پس ما مكلف مىباشيم و قطعيات ما هم وافى نيست پس بايد در موارد فقد علم عمل به گمان نمائيم كه اقرب بر علم است ( از رسائل ص 234 كشاف ص 939 940 ) . رجوع باصول عمليه و انسداد شود . در اصول رشاد آمده است : ظن كه طرف راجح احتمالين است چون طبيعة همراه با احتمال مرجوح است لذا نمىتواند بوجه قاطعى واقع را ارائه نموده كه مفيد علم گردد و به همين