و كسى را كه قضاى روزه بر ذمت باشد ، و قضاى آن نتواند داشتن تا كه رمضان ديگر درآيد ، روزهء رمضان بدارد ، آنگه قضا كند آن را كه بر وى بود . و اگر توانست كه قضا بدارد ، و نداشت ، روزهء ماه رمضان بدارد ، و هر روز را از گذشته كفارت دهد به آنكه مسكينى را طعام دهد ، آنگه آن را قضا كند . و اگر روزهء قضا را پيش از زوال بگشايد ، بزه‌مند شود . و اگر پس از زوال بگشايد ، كفارت آن را سه روز روزه ببايد داشت ، يا ده مسكين را طعام بايد داد . و روايت كرده‌اند كه كفارت اين كفارت ماه رمضان است . و روزهء كفارت واجب بود پياپى داشتن ، و اگر بضرورت بگشايد بر آنكه داشته باشد بنا كند ، و اگر به اختيار گشاده باشد باسر بايد گرفت اگر در ماه اول باشد . و اگر در ماه دوم باشد ، و ازين ماه چيزى داشته ، بزه‌مند شود ، اما بنا تواند كرد ، بدليل قول خداى تعالى : وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ، يعنى : بر شما در دين حرجى نكرده است . و با سر گرفتن روزه در دوم ماه حرج است ، بايد كه مرتفع بود . و روزهء نذر و عهد واجب بود بسبب عهد و نذر . دليل وجوبش قول خداى تعالى : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ . و نذر عقد واجب است ، پس وفا كردن به آن واجب بود . و جايى ديگر فرمود : وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ ، يعنى : وفا كنيد بعهد خدا چون عهد كرده باشيد و امر مطلق وجوب را باشد . پس اگر نذر مقيد باشد بزمانى كه آن را مثلى نباشد ، چنان كه گفته باشد : اين آدينه كه مىآيد يا هر آدينه‌اى ، لازم باشد آن روز معين و زمان معين روزه داشتن . و اگر وى را مثل بود ، چنان كه گفته باشد آدينه‌اى ، لازم باشد وى را آدينه‌اى از آدينه‌ها . و اگر معين نباشد مخير باشد هر روز كه اختيار كند . پس اگر روزهء نذر معين بگشايد ، كفارت ماه رمضانش لازم باشد ، و اگر پياپى شرط كرده باشد ، واجب بود پياپى داشتن . اگر باضطرار بگشايد ، بنا كند . و اگر به اختيار بگشايد ، استيناف كند ، اگر از نيمه نگذشته باشد . و اگر گذشته باشد ، بنا كند . و اگر نذر معين موافق رمضان افتد ، يا موافق روزى كه حرام باشد روزهء وى ، نذر منعقد نشود ، براى آنكه روزهء نذر در ماه رمضان نرود ، و روزهء روزى كه حرام بود روزه داشتن معصيت باشد . و روزهء كفارت جزاء الصيد واجب است ، و دليلش قول خداى تعالى : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ ، يعنى : اى مؤمنان صيد مكشيد ، و حال آنكه شما محرم باشيد . وَ مَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّداً فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعامُ مَساكِينَ أَوْ عَدْلُ ذلِكَ صِياماً ، يعنى : و هر كه از شما متعمدا صيدى بكشد برو بود جزاء مثل آن كه كشته باشد از صيد ، و آن هدى باشد رسيده بكعبه ، يعنى : آن را آنجا كشند ، يا