سيد جعفر سجادى

27

فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )

مصراع دوم بيتى را گويند ( از دستور ج 1 ص 22 - كشاف ج 1 ص 90 ) . إِبْتداء بساكن - ( اصطلاح ادبى ) است چون در تلفظ حروف عرب اعتماد بر يكى از مخارج حروف لازم است بدين جهت هر حرفى كه ساكن باشد بطور مستقل نتوان تلفظ كرد و اين است معنى آنكه گويند ابتداء بساكن محال است . ( از دستور ج 1 ص 18 ) . در تداول عامه ابتداء بساكن در موردى گويند كه بدون مقدمات قبلى و سابقه ، چيزى گفته شود يا امرى خواسته شود . ابْتَدائِى - ( اصطلاح اهل معانى است ) و عبارت از كلامى است كه خالى از حكم باشد و متردد فيه نباشد و بعبارت ديگر كلامى كه به شخص خالى الذهن القا شود چنان كه گوئى « زيد قائم » به كسى كه قيام او را نداند و شاك در آن هم نباشد ( از كشاف ج 1 ص 121 ) . إِبتدائِيّت - ( اصطلاح نحوى است ) و اطلاق بر جملهء شود كه محلى از اعراب نداشته باشد و جملهء مستأنفه هم گويند و بر جملهء كه مبتدأ آن مقدر باشد نيز گويند . ( از كشاف ج 1 ص 121 ) . أَبْتَرِيّه - ( اصطلاح كلامى ) ابتريه از فرق زيديه است . اين فرقه پيرو دو نفراند يكى حسن بن صالح بن حى و ديگر شخصى ملقب بابتر است . عقايد اينان بمانند عقايد سليمانيه است . رجوع شود به سليمانيه و مختصر الفرق بين الفرق ص 33 ابْتِلاء - در لغت آزمايش باشد و در اصطلاح اهل شرع عبارت از خارق عادتى است كه از متأله صادر شود . ( از كشاف ج 1 ص 176 ) . ابْجَد - ( اصطلاح ادبى ) حروف ابجدى همان حروف تهجى الف بااند كه مطابق فصول خاص تركيب يافته‌اند از اين قرار . ابجد ، هوز ، حطى ، كلمن ، سعفص ، قرشت ، ثخذ ، و ضظغ ، و حساب ابجدى از اين قرار است : الف 1 ب 2 ج 3 د 4 ه 5 و 6 ز 7 ح 8 ط 9 ى 10 ك 20 ل 30 م 40 ن 50 س 60 ع 70 ف 80 ص 90 ق 100 ر 200 ش 300 ت 400 ث 500 خ 600 ف 700 ض 800 ظ 900 غ 1000 . حساب ابجدى را حساب جمل هم مىگويند . ( از دستور ج 1 ص 16 ) بهر حال در حروف ابجدى حروف الف و با را در فصول معين تنظيم كرده‌اند و بنام ابجد يا حروف ابجد خوانده‌اند و ظاهرا اصل حروف الف با هم ترتيب ابجدى داشته است . حروف لاتين هم از لحاظ ترتيب نزديك به حروف ابجدى است ، از همين جهت است كه طلسمات و حسابات نجومى و تقويمى و احكام نجوم را كه بابليان و مصريان وضع كرده‌اند به حروف ابجدى است . در علم جفر و اسطرلابات از ترتيبات ابجدى استفاده مىشود . حروف هجا و مقطع اوائل سوره را اهل ذوق و عرفان به ترتيب ابجدى تبديل