الف ( ا ) يا همزه استفهام و حقيقت استفهام طلب فهم باشد مانند « ازيد قائم » . بايد دانست كه الف اصل ادوات استفهام است و بدين جهت مختصاتى دارد از جمله ( ا ) حذف آن در موردى كه قرينهء باشد جائز است چه آنكه مقدم بر « ام » شده باشد يا نه مانند « بدالى منها معصم حين جمّرت و كف خضيب زيّنت ببنان . فو اللّه ما ادرى و ان كنت داريا . بسبع رمين الجمر ام بثمان » كه « أ بسبع » بوده است و حرف ( ا ) استفهام آن حذف شده است كه قبل از ام معادله است . و مانند « طربت و ما شوقا الى البيض اطرب و لا لعبا منى و ذو الشيب يلعب » كه در اصل « او ذا الشيب » بوده است و مقدم بر « ام » هم نيست . 2 - هم براى طلب تصور به كار ميرود مانند « ازيد قائم ام عمرو » كه تصور يكى از دو را خواستار است و هم براى طلب تصديق مانند « ازيد قائم » در صورتى كه « هل » تنها براى طلب تصديق است مانند « هل نضرب عليا » . 3 - هم داخل بر اثبات شود چنان كه گذشت و هم داخل بر نفى مانند أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ و مانند أَ وَ لَمَّا أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ 4 - ديگر از مختصات آن تمام التصدير بودن است يعنى بايد در صدر كلام باشد بطور تحقيق و از اين جهت است كه بعد از ام اضرابيه واقع نمىشود مانند « قام زيد ام اقعد » بر خلاف « هل » كه گفته مىشود هل قعد و در جمله معطوفهء بواو يا فا يا ثم مقدم بر عاطف شود مانند « او لم ينظروا - او لم يسيروا . . . » الف گاه از معناى استفهامى خود خارج شده و براى معانى ديگر آيد از اين قرار : 1 - تسويه كه بعد از كلمهء « سوا ، ما ادرى ، ما ابالى » واقع مىشود مانند سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ - و ما ابالى أ قمت ام قعدت » و بالجمله در موردى است كه بجاى مصدر نشيند . 2 - انكار ابطالى كه مقتضى اين معنى است كه بعد آن غير واقع است و مدعى و قرع آن كاذب است مانند أَ فَأَصْفاكُمْ رَبُّكُمْ بِالْبَنِينَ - وَ اتَّخَذَ مِنَ الْمَلائِكَةِ إِناثاً - فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّكَ الْبَناتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ - أَ فَسِحْرٌ هذا - أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً . 3 - انكار توبيخى كه مقتضى اين معنى است كه ما بعد آن واقع است و كنندهء آن ملوم است مانند أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ - أَ غَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ - أَ إِفْكاً آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ - أَ تَأْتُونَ الذُّكْرانَ - أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً . 4 - تقرير به اين معنى كه مخاطب را وادار بر اقرار و اعتراف كنى كه ثبوت يا نفى آن نزد او معلوم است . مانند « ا ضربت زيدا - أ زيدا ضربت - ا أنت فعلت هذا » . 5 - تهكم مانند أَ صَلاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا . 6 - امر مانند « ا أسلمتم . اى اسلموا » 7 - تعجب مانند أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ . 8 - استبطاء مانند أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا . 9 - فعل امر از « واى ياى » بمعنى