مىشود « 1 » و ابن سينا در كتاب الانصاف خود ميان اين دو گروه يعنى مشرقيّين و مغربيّين به انصاف و حكميّت برخاسته و صد و بيست و هشت هزار مسأله را در آن كتاب ذكر كرده است . « 2 » افكار فلسفى ابن سينا در شفا به وسيلهء شاگردان و شاگردان شاگردان او بسيار سريع منتشر شد . بهمنيار بن مرزبان شاگرد ابن سينا در تدوين كتاب التحصيل « 3 » تحت تأثير مستقيم استاد خود بود و شاگرد برجستهء بهمنيار ، ابو العباس لوكرى ، كتاب بيان الحقّ بضمان الصّدق « 4 » را تأليف كرد و به وسيلهء او فلسفهء مشّائى كه مبتنى بر عقايد و آراء فارابى و ابن سينا بود در خراسان منتشر شد « 5 » . با وجود اينكه غزّالى كتاب تهافت الفلاسفه را در ردّ بر عقايد و افكار فيلسوفان مشّائى نوشت و لبهء تيز تيغ آن متوجّه دو شخصيّت بزرگ فلسفى ، فارابى و ابن سينا بود . كمتر فيلسوف و متكلّمى را در حوزهء علوم و تمدّن اسلامى مىتوان

--> ( 1 ) مقدّمهء عبد الرحمن بدوى بر ارسطو عند العرب ، ص 24 . ( 2 ) . المباحثات ، ص 375 . براى آگاهى بيشتر از كلمهء « مشرقيّه » ، رجوع شود به مقالهء نالينو C . Nallino كه به وسيلهء عبد الرّحمن بدوى ترجمه و تحت عنوان : « محاولة المسلمين ايجاد فلسفهء المشرقيّة » در كتاب « التراث اليونانى فى الحضارة الاسلاميّة » ( قاهره ، 1946 م ) ص 293 - 245 چاپ شده است و همچنين تحقيق مفيد و ممتّع دكتر يحيى مهدوى كه در فهرست خود ذيل الحكمة المشرقيّة ص 78 - 80 درآورده‌اند . ( 3 ) . اين كتاب به وسيلهء مرحوم مرتضى مطهّرى تصحيح و در سال 1349 ه ش . به وسيلهء دانشكدهء الهيّات و معارف اسلامى دانشگاه تهران ، چاپ شد و ترجمهء فارسى آن تحت عنوان « جام جهان نماى » به وسيلهء استاد عبد اللّه نورانى تصحيح و در سال 1361 ه ش . به وسيلهء مؤسّسهء مطالعات اسلامى دانشگاه مك‌گيل شعبهء تهران به چاپ رسيد . ( 4 ) . از كتاب بيان الحق لوكرى نسخه‌اى كامل به شمارهء 108 در كتابخانهء مركزى دانشگاه موجود است و قسمت مدخل از منطق آن به اهتمام دكتر ابراهيم ديباجى تصحيح و با مقدّمه‌اى مبسوط و مفيد به وسيلهء انتشارات امير كبير در سال 1364 ه ش . چاپ شده است و بخش علم الهى به اهتمام همين مصحّح در سال 1373 به وسيلهء مؤسّسهء بين المللى انديشه و تمدّن اسلامى مالزى چاپ شده است . ( 5 ) . نزهة الارواح ، ج 2 ، ص 50 .