باشد ؟ اگر كسى بخواهد سايه‌اى حادث نشود ، بايد جلو حدوث ديوار را بگيرد . كسى كه ديوار مىسازد ، غرض او بالذات به وجود ديوار و فوايد آن - يعنى حفظ حريم خانه و ملك از دستبرد دشمنان حيوانى و انسانى - تعلّق مىگيرد ، نه به سايه‌اى كه گاهى مزاحمتى براى او دارد . سايه بالعرض مطلوب است نه بالذات . اگر كسى بخواهد ديوارى بسازد كه سايه نداشته باشد ، در حقيقت ، چيزى ديگرى غيراز ديوار ساخته است . آن چيزى كه لوازم ضرورى ديوار را ندارد ، ديوار نيست . آن چيزى كه لوازم ضرورى آتش را ندارد ، آتش نيست و آن چيزى كه لوازم ضرورى آب بر آن مترتّب نيست ، چيزى غيراز آب است . براى همين است كه شيخ الرئيس مىگويد : فإذا برئ عن هذا فقد جعل غير نفسه ، و كان النّار جعلت غير النّار و الماء غير الماء ؛ هرگاه قسم دوم از شرّ اندك - كه از لوازم ضرورى است - بر كنار بماند ، چيزى غيراز خودش قرار داده شده است . آتش ، چيزى غيراز آتش و آب ، چيزى غيراز آب شده است . شيطان هم اگر شيطنت نكند و لوازم ضرورى وجود خود را ظاهر نسازد و اندكى از انسان‌ها تحت تأثير اغواى او به هلاكت دايم و خلود در عذاب گرفتار نشوند ، شيطان نيست ؛ بلكه يك فرشتهء پاك و معصوم است ؛ چنان‌كه فرشته هم اگر دست‌خوش لوازم ضرورى و شيطانى بشود ، ديگر فرشته نيست . تضاد از لوازم ضرورى بسيارى از موجودات است و برانداختن تضاد ، جز با برانداختن متضادها و تعطيل عالم بيكران خير فراوان و شرّ اندك نيست . از نشانه‌هاى قدرت بيكران خداوندى ، آفرينش متضادها و پديد آوردن نظام تضادّ است . از اين‌رو ، امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : و بمضادّته بين الأشياء عرف أن لا ضدّ له و بمقارنته بين الأشياء عرف أن