فيكون جوابك أنّه لو برئ عن أن يلحقه ذلك ، لكان شيئا غير هذا القسم ، و كان القسم الأوّل و قد فرغ عنه ؛ پاسخ تو اين است كه اگر قسم دوم از لحوق شر مصون بماند ، چيز ديگرى غيراز اين قسم و همان قسم اوّل خواهد بود كه از آن فراغت حاصل شد . در حقيقت به‌سبب تضاد ، تزاحم و اصطكاك ، لحوق شر به اين قسم ، ضرورى است و اگر بخواهيم اين ضرورت را منتفى سازيم ، چاره‌اى نداريم جز اين‌كه با اصل و منشأ آن مبارزه كنيم . مبارزه با اصل و منشأ آن ، يعنى براندازى كلّ نظام قسم دوم . آب و آتش تضاد دارند . كار آتش سوزندگى است . آتش اگر بخواهد - هرچند در برخى از موارد - سوزنده نباشد ، آتش نيست . آن‌كه مىپرسد چرا آتش به‌گونه‌اى آفريده نشده كه برخى از اوقات نسوزاند ، گويى مىپرسد : چرا آتش ، آتش آفريده شده يا چرا آتش غيرآتش خلق نشده ؛ حال آن‌كه ثبوت شىء براى نفس شىء ، ضرورى و سلب شىء از نفس شىء ، محال است و اين ضرورت و استحاله ، از بديهيّات است . « 1 » شيخ الرئيس مىگويد : و إنّما هذا القسم فى أصل وضعه ممّا ليس يمكن أن يكون الخير الكثير يتعلّق به إلّا و هو بحيث يلحقه شرّ بالضّرورة عند المصادمات الحادثة ؛ و اين قسم در اصل وجود خود ممكن نيست كه خير فراوان به آن تعلّق گيرد ، مگر اين‌كه به هنگام تصادم‌ها و برخوردهاى حادث ، بالضروره دست‌خوش شر مىشود . لوازم ضرورى را نمىتوان از اشيا حذف كرد . حذف لوازم ضرورى در صورتى ممكن است كه خود آن اشيا حذف شوند . مگر ممكن است كه ديوار سايه نداشته

--> ( 1 ) . ر . ك : الحكمة المتعاليه فى الاسفار الاربعة العقليه ، ج 7 ، ص 78 .