فصل شانزدهم اعتبارات و مراتب ادراك إشارة إدراك الأوّل للأشياء من ذاته في ذاته ، هو أفضل أنحاء كون الشىء مدركا و مدركا . « 1 » و يتلوه إدراك الجواهر العقليّة اللازمة للأوّل بإشراق الأوّل و لما بعده منه من ذاته « 2 » و بعدهما الإدراكات النّفسانيّة الّتي هي نقش و رسم « 3 » عن طبائع عقليّ ، متبدّد المبادىء و المناسب . « 4 » ترجمه اشاره واجب الوجود ، اشيا را به ذات خويش ادراك مىكند و ادراكش برترين اقسام

--> ( 1 ) . جملهء « هو أفضل . . . مدركا » خبر « إدراك الأوّل . . . » است . ( 2 ) . جملهء « و يتلوه . . . من ذاته » عطف بر جملهء پيش است از باب عطف جملهء فعليه بر جملهء اسميّه . ضميرهاى سه‌گانهء « لما بعده من ذاته » به « الأوّل » برمىگردد ؛ ولى بنابر نظر امام فخر رازى به « جواهر عقليه » برمىگردد كه خلاف ظاهر است . ( 3 ) . در برخى از نسخه‌ها « رشم » آمده . رسم و رشم ، هر دو به معناى كتابت است . ( 4 ) . جملهء « و بعدهما . . . المناسب » جملهء اسميّه‌اى است كه خبر آن مقدّم شده و اين بار ، جملهء اسميّه بر جملهء اسميّهء نخست عطف شده است . كلمهء « عقليّ » صفت طبايع است . صحيح آن « عقليّة » است . « متبدّد » صفت « رسم » است .