پس افكار معدّله و صفات مقومّه همان افكار و همان صفاتى است كه باعث توافق و تلائم باشد و جهت توجه آنها ، نقطه سعادت همه بوده باشد و اين گونه صفات را انسانها اخلاق فاضله ناميده‌اند و اين چنين افكار را ، افكار عاليه . بنابراين هر وقتى كه در تلائم افكار و توافق صفات آن قوم وهنى [ 1 ] حاصل شود البته در وحدت اداره و تعاضد و روح‌الحيات ايشان خلل به‌ظهور خواهد رسيد ، جهات حركات افراد مختلف خواهد شد و درميانه آمر و مأمور ، آخذ و معطى و واضع و رافع ، تنافر روى خواهد داد . چون تدريجاً رفته‌رفته تلائم افكار به تبائن مبدل شود و توافق صفات به تضاد متحول گردد ، يعنى صفات ذميمه و اخلاق رذيله و افكار دنيّه و خيالات باطله غلبه نمايد و اخلاق فاضله و افكار مستقيمه زائل شود و كج‌انديشى خيالات معوّجه و حسد و بخل و بغض و ضغينه [ 2 ] و منافقى [ 3 ] و ريا و دروغ‌گوئى و شهوت‌پرستى و خودستائى و تكبر بى جا و عُجب [ 4 ] بىمعنى و كاهلى و رشوت‌خوارى و خيانت شعارى و تدليس [ 5 ] و تذوير و حماقت و بلادت و بلاهت و حرص و طمع و شره و سفلگى و نذالت [ 6 ] و لؤم [ 7 ] و بىغيرتى و قلت ناموس و خودغرضى و نمّامى [ 8 ] و غمّازى و بهتان‌زنى و افتراء و غيبت و ذمّامى و تعدّى و ظلم و جور و حق‌ناشناسى و اهانت و قسوت [ 9 ] و غفلت و جبانت [ 10 ] و ذلت نفس و طيش [ 11 ] و وقاحت و غباوت و بىتدبيرى و بىوفائى و مماطله [ 12 ] و خلف وعده و كسالت و گران‌جانى و دون‌همتى و تملق و تبصبص [ 13 ] كلبى و اغواء و اضلال و اغراء [ 14 ] فاش گردد ، بلاشك تعاضد مفقود و روح‌الحيات و قوه محركه وحدانّيه معدوم و جهت حركت هر فردى از افراد آن قوم مخالف جهت حركت ديگرى خواهد شد چونكه زوال علّت لامحاله مستلزم زوال معلول است . و به‌سبب تنافى اراده تخالف سجايا و تغاير اهويه [ 15 ] نفوس و تباعد طبايع و تضارب آراء و تدافع افكار و تضاد صفات و تباغض [ 16 ] قلوب و تبائن [ 17 ] اخلاقى كه

--> [ 1 ] . سستى [ 2 ] . كينه و عداوت قلبى [ 3 ] . دوروئى [ 4 ] . خودپرستى [ 5 ] . نموداركردن چيزى به خلاف واقع [ 6 ] . فرومايگى [ 7 ] . ناكسى [ 8 ] . سخن‌چينى [ 9 ] . سنگدلى [ 10 ] . ترس [ 11 ] . رفتن عقل [ 12 ] . تأخير در وعده [ 13 ] . دم جنبانيدن [ 14 ] . تشويق‌كردن - واداركردن [ 15 ] . خواهشها [ 16 ] . دشمنى [ 17 ] . دورى