انسانيت دست داده باشد هرگز قلب او را راحت و آرام حاصل نمىشود ، بلكه هميشه تا عمر دارد در علاج آن خواهد كوشيد . پس اين عقيده ، فاضل‌ترين سبب است از براى تسابق امم در مدنيت و بزرگترين علت است به جهت طلب علوم و معارف و صنايع و محكم‌ترين موجب است از براى سعى امم در استحصال دواعى علوّ كلمه و بواعث شرف . [ 1 ] تدبر نما ! اگر ملتى از ملل را اين يقين نباشد ، چه‌قدر بطوء حاصل خواهد شد در حركت آحاد آن بسوى ترقى ؟ و چه قدر فتور در همت آن‌ها پديد خواهد گرديد ؟ و چه اندازه فرومايگى و بيچارگى آن امت را فراخواهد گرفت ؟ و چگونه در عبوديت و ذل و خوارى خواهد ماند خصوصاً اگر خود را پست‌تر از سائر ملل بداند چون قوم دهير و مانك ؟ * * * و يكى از مقتضيات جزم بدين‌كه انسان درين عالم آمده است از براى استحصال كمالات تا آنكه منتقل گردد به عالمى اوسع و أعلى ، اين است كه : چون اين اعتقاد كسى را دست دهد بر نهج ضرورت و لزوم ، صاحب آن عقيده هر وقتى سعى خواهد نمود در تزيين و تنوير عقل خود به معارف حقه و علوم صدقه [ 2 ] ، و خرد خويش را عاطل نخواهد گذاشت و آنچه درو وديعه گذاشته شده باشد ، از قواى فعاله و مشاعر عاليه و خواص جليله ، همه را به اجتهاد تمام از كمون به‌عالم بروز برآورده بر منصه [ 3 ] شهود جلوه خواهد داد و در جميع ازمنهء حيات خود ، از براى تهذيب نفس خويشتن از صفات رذيله كوشش خواهد نمود و در تعديل و تقويم ملكات آن كوتاهى نخواهد ورزيد و علىالدوام [ 4 ] اجتهاد خواهد كرد كه اموال را از طريق لايق و سزاوار به دست آورد نه از مسالك دروغگويى و حيله‌بازى و خيانت و خدعه‌كارى و رشوت‌خوارى تملق

--> [ 1 ] . استحصال دواعى . . . به دست‌كردن انگيزه‌هاى بلندى و سرمايه‌هاى بزرگى . [ 2 ] . معارف حقه و علوم صدقه : مقصود ، شناخت‌ها و دانش‌هايى است كه مايهء بهبود زندگانى و خوشبختى آدمىزادگان شود . [ 3 ] . منصه : اتاق عروس ، به‌فتح اول و دوم ؛ و تختى كه عروس را بر آن نشانند ، به كسر اول و فتح دوم . و اينجا معنى دوم مناسب‌تر است . [ 4 ] . علىالدوام : همواره ، پيوسته .