قدرت بر دفع مضار و آلام و اسقام ندارند و طرق حفظ حيات خود را چنان كه بايد ندانند و همهء عمر را به‌وحشت و دهشت و خوف گذرانند ، و سترك‌ترين زاجرى [ 1 ] است افراد انسانيه را از اينكه يكى ديگرى را چون اسود كاسره [ 2 ] و ذئاب ضاريه [ 3 ] و كلاب عقوره [ 4 ] پاره‌پاره نمايند ، و عظيم‌ترين مانعى است از مشابهت و مماثلت به حيوانات در صفات خسيسهء دنيّه ، و نيكوترين سائقى است بسوى حركات فكريه و استعمال قواى عقليه ، و مؤثرترين سببى است از براى تهذيب نفوس از دنس رذائل [ 5 ] . غور كن اگر قومى و قبيله‌اى را اين‌گونه اعتقاد نباشد بلكه بالضد ، آحاد آن را [ 6 ] ، چنان عقيده باشد كه انسان مثل سائر حيوانات بلكه پست‌تر از آنهاست ، چقدر دنايا [ 7 ] و رذائل از آنها سر خواهد زد ، و چه شرارتها از ايشان به ظهور خواهد پيوست ، و نفوس آنها چه‌قدر پست و دنى خواهد شد و عقول ايشان‌را چگونه وقفه حاصل شده از حركت فكريه باز خواهد ماند . يكى از خواص يقين بر اينكه امت او افضل امم است و به غير آن همه بر باطل‌اند ، اينست كه : لامحاله صاحب اين عقيده درصدد مبارات و مجارات و همسرى ساير امم خواهد برآمد و در ميدان فضائل با آنها مسابقت خواهد نمود بلكه در جميع مزاياى ، چه عقليه بوده باشد و چه مزاياى نفسيّه و چه مزاياى در معيشت ، برترى و فوقيّت [ 8 ] بر سائر اقوام را طلب خواهد كرد و هرگز به انحطاط و خست و دنائت و فرومايگى خود و امت خويش ، راضى نخواهد شد و هيچ شرف و عزت و برومندى و سعادت و رفاهيتى را از براى قوم بيگانه‌اى نخواهد ديد مگر آنكه اعلى و افضل از آن را به جهت قوم خود خواهد خواست . چون كه به سبب اين اعتقاد ، خود را و قوم خويش را أحق و أليق و سزاوارتر مىداند به جميع امورى كه در عالم انسانى ، فضيلت و مزيت و شرف شمرده مىشود . و اگر از قواسر خارجيه قوم او را انحطاطى در يكى از مزايا و فضائل

--> [ 1 ] . سترگ‌ترين زاجر : بزرگ‌ترين راننده و بازدارنده . [ 2 ] . اسود كاسره : شيرهاى شكنندهء كمر و دنده . [ 3 ] . ذئاب ضاريه : گرگان شكارگر . [ 4 ] . كلاب عقوره : سگان گزنده . [ 5 ] . دنس رذايل : ناپاكى رذيلت‌ها . [ 6 ] . آحاد آن : يكايك آن ، هر تك‌تك آن را . [ 7 ] . دنايا ، جمع : دنيه و دنيئه : پستىها . [ 8 ] . فوقيت : مصدر جعلى از فوق و « يت » مصدرى : برترى ، رجحان .