سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني وآخرين

15

ضياء الخافقين

مىگرفت وروزنامه‌هاى فارسي تهران وإسلامبول را به جوابگويى دشنام ملكم وسيد وأدار مىكرد . روزنامه اختر إسلامبول كه دو سال بعد از اين عمل ، خود كاملًا تحت نفوذ فكرى سيد ويارانش درآمد ، در سال 1309 فوق العادة مفصلى در حمله به سيد وملكم خان چاپ كرده وهر دو را به باد ناسزا وتهمت گرفته بود . . . [ 1 ] . أستاذ محيط طباطبائى ، در بخش ديگرى از كتاب خود ، باز در اين باره مىنويسد : يكى از فضلاى أصفهاني كه مدتي را در كلكته با مرحوم مؤيد الاسلام مأنوس ومربوط بوده از قول أو نقل مىكرد كه سيدجمال الدين را هنگام آخرين تبعيد از إيران وعراق در يكى از بنادر خليج فارس بر كشتى ديدم وبا أو سخن گفتم ، مرا تشويق كرد كه در هندوستان روزنامه تأسيس كنم واز راه قلم به آزادى مردم خدمت نمايد وخود هم به أو وعده داده بود كه به لندن مىرود وروزنامه مىنويسد . وقتي سيد در آستانهء حضرت عبد العظيم متحصن بود دوستانش شب نامه هايى انتشار مىدادند كه در آن به كارهاى امين السلطان ايراد مىشد تا آنكه موضوع انحصار داد وستد تنباكو پس از تبعيد سيد پيش آمد ، باز همان شب نامه پراكنى موجب توليد دغدغه وهراس مسئولين امر گرديد . وقتي عده‌اى در طهران دستگير شدند كه از جمله ميرزا رضاى كرمانى دلال بازار ومريد سيد جمال با حاجى سياح مهماندار سيد در أصفهان وچند تن ديگر از دوستان سيد در ميان آنها بودند با مرحوم مستشار الدولة ميرزا يوسف خان تبريزى صاحب رسالهء يك كلمه ، اهميت مطبوعات ونوشته‌هاى سياسي در نظر اولياى حكومت مطلقه ناصر الدين شاه معلوم شده بود . سيد بعد از تبعيد نتوانست در بغداد بماند وبه بصره رفت . سيد در بصره به وسيله سيدعلى أكبر فال اسيرى منسوب ميرزاى شيرازي كه قوام الملك أو را از شيراز تبعيد كرده بود وبه سوى سامره مىرفت

--> [ 1 ] . « سيدجمال الدين اسدآبادى وبيدارى مشرق زمين » از أستاذ مرحوم ، سيد محمد محيط طباطبايى ، چاپ تهران ، 1370 ، صفحه 63 تا 66 . اين كتاب با مقدمه وكوشش اين جناب بارها در قم وتهران چاپ شده است . چاپ أول آن در تهران شامل سى مقاله از أستاذ محيط است كه در طول نيم قرن آنها را به رشتهء تحرير درآورده است وكتاب مىتواند يكى از منابع أصيل در رابطه با سيد باشد . . . ( چاپ‌هاى قبلي ، فقط شامل 14 مقاله بود وآخرين چاپ ، در واقع جامع‌ترين آنها است وبه يارى حق ، به زودى با اضافاتى ، مجدداً منتشر خواهد شد ) .