سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني وآخرين

16

ضياء الخافقين

مقدمات صدور فتواى تحريم دخانيات را سبب سازى كرد وهمين كه توانست به كمك مادي هدايت پاشاى طرابلسى ومساعدت برخى از سران عرب بصره « طالب نقيب » خود را به لندن برساند بر ملكم وارد شد كه روزنامهء قانون را بر ضد امين‌السلطان تازه تأسيس كرده بود . ملكم از بيانات وراهنمايىهاى سيد در كشف اسرار ظلم واستبداد در روزنامه خود منتفع مىشد . سيد از راه شركت در نشر مجله‌اى عربى ضياء الخافقين وايراد سخنرانىها ونشر مقالات در مطبوعات انگليسى ومكاتيب چاپى وارسال آنها براي مقامات روحاني وسياسي شيعه در عراق وإيران ، ايشان را بر ضد امين السلطان بر مىانگيخت . در اين موقع بود كه مسأله إيران در مطبوعات خارج وبه خصوص در انگليس مورد بحث وتوجه قرار گرفت . مقارن همين زمان مقالهء معروف سيدجمال در نشريه « قرن نوزدهم » انگليسى داير بر تشريح أوضاع داخلي إيران انتشار يافت وأفكار عمومى را نسبت به دستگاه حكومت إيران بدبين ساخت . در صورتي كه « درو موندوُلف » سفير انگليس در طهران امين السلطان را زير نفوذ منافع انگليس قرار داده أو را از وابستگى به دستگاه حكومت تزارى جدا ساخته بود ابداً رضايتى به حضور سيد در لندن واستفاده از مطبوعات ومجامع آزاد آنجا بر ضد حكومت إيران نبود . انتشار نامه‌هاى عربى چاپى خطاب به علماى بزرگ شيعه مقيم عراق وإيران در انتقاد از كارهاى شاه ووزيرش ، امين السلطان را به تكاپو انداخت و . . . [ 1 ] . واكنش‌هاى انتشار ضيأ الخافقين‌در واقع سيد پس از خروج از عراق وأقامت در لندن ، ضمن ملاقاة ومصاحبه با بعضي از مديران جرايد انگليس ، سخنرانى هائى نيز در لندن ايراد

--> [ 1 ] . همان مدرك ، صفحه 128 و 129 .