ملا عبد الباقى صوفى تبريزى ( دانشمند )
720
منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى )
[ مصراع دوم ] : « وقتا يكون العبد عبدا بلا إفك » از براى آنكه ظاهر مىشود به صفت عجز و قصور و عبوديت كه ذاتى عبد است ، بخلاف صفات ربوبيت كه عارضى است . از اين جهت مى گويد - رضى اللّه عنه - كه « وقتا يكون العبد در صورتين ، از براى آنكه عارف كامل در هر ساعتى در شأنى است : گاه وقت او تقاضاى سير در شئون كونيه مىكند ، و گاه تقاضاى سير در قضاى شئون الهيه دارد ، و آن كس كه جامع اين دو مقام است ارفع و اعلاست ، چه صاحب جمعيهء ختميهء محمدّيه است . و در اين مقام مى فرمايد - عليه تحيّة اللّه و سلامه - كه : « أنا عبد اللّه ، أنا محمّد المصطفى و علىّ المرتضى » ( 1 ) صلوات اللّه و سلامه عليهما و على آلهما و اصحابهما و احبّائهما و احبابهما . « فإن كان عبدا كان بالحقّ واسعا » ( 2 ) گاهى كه ظاهر مىشود عبد به صفت عبوديت ، پس واسع مىشود به حقّ تعالى و قادر بر اشيا به حول و قوهّء حقّ تعالى ، و هيچ كس طلب صفات كماليه كه خاصهّء حقّ تعالى است از او نمى كند . « و إن كان ربّا كان في عيشة ضنك » ( 3 )
--> ( 1 ) بخشى از خطبة البيان است ( 2 ) مصرع اوّل از بيت دوم شعر ( 3 ) مصرع دوم از بيت دوم شعر .