سيد علي اكبر قرشي

1027

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

فقط يك بار در « نهج » آمده است ، دربارهء خلقت زمين فرموده : « فهمد بعد نزقاته و لبد بعد زيفان و ثباته » خ 91 132 نزقات جمع نزقه است يعنى زمين بعد از آنهمه طپشها و جهشهايش خاموش گرديد و بعد از تبختر موجهايش ، ايستاد و آرام شد . نزل : نزول در اصل به معنى فرود آمدن است : « النزول فى الاصل : هو انحطاط من علوّ » آنگاه همهء مشتقاتش به همين مناسب است ، مادّى باشد يا معنوى و غيره ، موارد زيادى از آن در « نهج » آمده است ، چنان كه فرمايد : « و ينزل الصبر على قدر المصيبة و من ضرب يده على فخذه عند مصيبته حبط عمله » حكمت 144 . استنزال : طلب نزول : « استزلوا الرزق بالصدقة » حكمت 137 « نزل » ( مثل عنق ) آنچه براى ميهمان از پذيرائى آماده شده است ، دربارهء رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده : « اللهم اعل على بناء البانين بنائه و اكرم لديك نزله و شرّف عندك منزلته » خ 106 154 ، خدايا بناى او را از بناى بانيان بلندتر فرما . پذيرائيش را در نزد خود محترم گردان ، و مقام او را در نزد خودت مشرّف فرما . منزلت : مقام و مرتبه : « اللهم انّى استعديك على قريش و من اعانهم فانهم قطعوا رحمى و صغّروا عظيم منزلتى » خ 172 246 . جنگيدن را نزال و منازله گويند كه هر يك از حريفان در مقابل هم نازل مى شوند و فرود مى آيند : « منازلة الشجعان » نامهء 45 : جنگيدن با شجاعان . نازله و نوازل : حوادثى كه پيش مى آيند . نزه : ( مثل عقل ) دور كردن . « نزه ابله : باعدها عن الماء » نزاهة : دور شدن از هر مكروه « تنزيه » : دور كردن پنج مورد از آن در « نهج » آمده است چنان كه فرمايد : « فرض الله الايمان تطهيرا من الشرك و الصلاة تنزيها عن الكبر » حكمت 252 در وصف اهل تقوى فرموده : « بعده عمنّ تباعد عنه زهد و نزاهة و دنوّه ممّن دنا منه لين و رحمة » خ 193 306 ، دورى او از كسى كه از او دورى مىكند ، زهد و دور شدن از مكروه است و نزديكى او به آنكه نزديك مىشود ، نرمى و رحمت است ، در مقام موعظه فرمايد : « و كونوا عن الدنيا نزّاها و الى الاخرة ولّاها و لا تضعوا من