( ج 3 ، ص 150 ) ( 1 ) . مؤلف نهج البلاغه مى نويسد ، اين نامه را از كتاب « المغازى » تأليف سعيد بن يحيى الاموى نقل كرده است و ( حاجى خليفه ) مؤلف كشف الظنون نام اين كتاب را ذكر كرده است كه معلوم مىشود نسخه‌هايى از آن تا قرن يازدهم هجرى موجود بوده است . سعيد ابو عثمان بن يحيى بن سعيد بن ابان بن سعيد بن العاص بن الاحيحة القرشى الاموى البغدادى متوفاى سال ( 249 ه . ق 863 م ) ( 2 ) . 7 - مؤلف نهج البلاغه فصل جداگانه‌اى براى گزيدهء كلمات دشوار و غريب مولا قرار داده است و در آنجا نه جمله از امير المؤمنين نقل كرده است و كلمات دشوار آنها را شرح و تفسير كرده است در شرح جملهء چهارم مى گويد : اين معنا را ابو عبيد ( القاسم بن سلام ) گفته است ( ج 3 ، ص 212 ) . ابو عبيد القاسم بن سلام هروى بغدادى متوفى به سال ( 224 ه 838 م ) در فقه و ادب افضل و سر آمد زمان خود بود و آگاهترين آنها به حديث و شعر ( 3 ) .

--> ( 1 ) چه بسيار از مردمانند كه دگرگون شدند و از بهره و نصيب خويش بى بهره ماندند و به دنيا روى آوردند و سخن به خواهش هوى و هوس گفتند . ( 2 ) تاريخ بغداد 9 90 ، تهذيب التهذيب 4 97 . در كشف الظنون ج 2 در ستون 1747 چنين آمده است : ابو محمد يحيى بن سعيد بن ابان الاموى الكوفي الحنفى المتوفى 191 ه ، در حالى كه در ستون 1460 چنين مى خوانيم : يحيى بن سعيد بن فروخ التميمى القطان البصرى المتوفى 194 ه . را به عنوان مؤلف المغازى معرفى كرده است كه در بطلان آن ترديدى نداريم ، مگر اين كه بگوييم كه مؤلف المغازى پدر سعيد يعنى يحيى باشد ، زيرا در تاريخ بغداد 14 132 ، الشذرات 1 341 ، يحيى بن سعيد كتاب المغازى از ابو اسحاق را روايت كرده است و اين مطلب مى رساند كه نامبرده علاقه‌مند به كتب سيره و مغازى بوده است و سهو ديگر مؤلف كشف الظنون آن است كه مرگ يحيى بن قطان را در ( 194 ه 889 م ) گزارش كرده است و حال آنكه طبق نوشتهء تاريخ بغداد 14 143 و تهذيب التهذيب 11 219 در گذشت وى به سال 198 ه اتفاق افتاد . اشتباه سوم حاجى خليفه آن است كه مى گويد : كنيهء يحيى بن سعيد ، ابو محمد است حال آنكه كنيهء وى ابو ايوب است و وفات او را در سال ( 191 ه ) ذكر كرده است حال آنكه او در شوال سال ( 194 ه ) در گذشته است . تاريخ بغداد 14 135 التهذيب 11 214 . آقاى منزوى در فهرست كتابهاى اهدايى مرحوم مشكوة ، 2 300 وفات وى را به سال ( 191 ه ) گزارش كرده است . ( 3 ) لغت دان ، فقيه ، به سال ( 154 ه 77 م ) در شهر هرات به دنيا آمد و در سال ( 223 ه 837 م ) در مكه يا مدينه در گذشت . وى از مادرى كنيز و رومى متولد شد و در شهر بصره بر اصمعى و ابن الاعرابى تتلمذ كرد . علاوه بر تتبعات لغوى به رشته‌هاى ديگر علوم پرداخت ، زندگى را با عنوان مؤدب خاندان هرتمه والى خراسان ( 189 ه 804 م ) شروع كرد و نيز همين سمت را در خانوادهء ثابت بن نصر بن مالك والى طرسوس پيدا كرد و پس از آن به مدت هيجده سال قاضى طرسوس بود و آن گاه رحل اقامت در بغداد افكند . او راست غريب المصنف و غريب الحديث كه تأليف آن چهل سال طول كشيد و كتاب الامثال ، فضايل القرآن و الف باء به نقل از دائرة المعارف اسلامى . و نيز رجوع شود به كتابشناسى ذيل همين كتاب .