از تحقيق عميق انتشار داده است در همين نسخهء چاپى مكرر در مكرر جملهء « قال - الرضى » ، « قال الرضى ابو الحسن » ديده مىشود ( 1 ) . و مسلما اين تعبيرات از اضافات مصحح بر متن كتاب نمى باشد و چنانچه آنها را در نسخه‌هاى موجود نمى يافت اضافه نمى نمود . علاوه بر اين در هيچ كدام از نسخه‌ها ، نامى از شريف مرتضى نيامده است و چنانچه مؤلف نهج البلاغه شريف مرتضى باشد ، دليلى بر ذكر نام شريف رضى نبود در تأييد آنچه گفتيم بايد اضافه كنم در نسخه‌اى كه در اختيار ماست ، آنجا كه امير المؤمنين جابر را پند مى دهند ، مى فرمايند : « فمن قام للهّ فيها بما - يجب ، عرضها اللّه للدوام و البقاء ، و من لم يقم لله فيها بما يجب ، عرضها للزوال و الفناء » ( ج 3 ، ص 243 ) ، در حاشيهء نسخهء ما ( 165 الف ، سطر 8 ) چنين نوشته است : فى نسخة الرضى : « فان اقام بما يجب اللّه فيها عرض نعمته لدوامها ، و ان ضيع ما يجب للهّ فيها عرض نعمته لزوالها » چنين معلوم مىشود كه ناسخ يا مصحح نسخه‌اى در اختيار داشته است كه متعلق به شريف رضى و يا به خط شريف بوده است كه اين نيز دليلى ديگر بر ثبوت تأليف « نهج البلاغه » توسط شريف رضى است . دليل پنجم شرحهاى عربى و فارسى نهج البلاغه از چهل تجاوز مىكند ( 2 ) . شارحانى كه در ذيل از آنها نام مى بريم همگى اتفاق دارند كه نهج البلاغه تأليف شريف رضى است . 1 - شرح سيد على بن ناصر علوى موسوم به « اعلام نهج البلاغه » و چنانچه در كشف الحجب آمده است وى از معاصرين شريف رضى بوده است ( 3 ) .

--> ( 1 ) از باب نمونه رجوع شود به : 2 212 ، 228 ، 3 26 ، 77 ، 146 ، 159 ، 161 ، 162 ، 170 ، 191 ، 195 ، 204 ، 205 ، 210 ، 228 ، 229 ، 245 ، 249 ، 257 ، 262 تا 267 . ( 2 ) رك به : فهرست كتابخانهء عمومى معارف ، تهران ، تأليف عبد العزيز جواهر كلام و ساير فهارس كتابخانه‌ها ( البته از آن تاريخ تاكنون شرحها و ترجمه‌ها از اين حد تجاوز كرده است ) . براى مزيد اطلاع رجوع كنيد به مقدمهء همين كتاب . ( 3 ) اما من نسبت به اين موضوع ترديد دارم ، زيرا نسخهء كتابخانهء ما در اين شرح عباراتى چون : « قال بعض الشارحين » دارد كه دلالت بر اين دارد كه شرح مزبور نخستين شرح نهج البلاغه نمى باشد بلكه شارحان ديگرى قبل از ناصر علوى بوده‌اند و كتاب را شرح كرده‌اند . مضافا بر اين سبك و اسلوب نگارش قرن پنجم را ندارد و شايد شارح يكى از متأخران بوده كه نام « اعلام نهج البلاغه » را بر آن نهاده است و يا اين كه يكى از نسخه‌برداران ديباچهء « اعلام نهج البلاغه » را براى اعتبار دادن به نسخه‌اى ديگر افزوده باشد و اين مسأله در كتابهاى خطى متداول و رايج بوده است . در اين باره رجوع شود به كتابشناسى همين كتاب ( ذيل : اعلام نهج البلاغه ) .