امتياز عليخان العرشي

136

ترجمه استناد نهج البلاغه ( فارسى )

مؤلف كتاب از احفاد سعيد بن مسعود عم مختار بن ابى عبيد بن مسعود است كه امير المؤمنين ( ع ) او را والى مدائن كرده بود و در زمان امام حسن ( ع ) نيز والى بود . گويند وى در آغاز امر بر مذهب زيدى بوده است كه پس از آن به مذهب اماميه منتقل شد . اصل او از كوفه و گويند در نتيجهء نوشتن كتاب « المعرفه » كه تمايلات شيعى و ضد كوفى داشت از شهر كوفه بيرون آمد و پرسيد « اى البلاد ابعد من الشيعه » گفتند : اصفهان . پس قسم ياد كرد كه آن كتاب را جز در اصفهان روايت نكند . او را آثار ارزندهء ديگرى نيز هست كه ارباب تراجم آنها را به تفصيل ذكر كرده‌اند . وى در كوفه ميان قبيلهء خود « ثقيف » تربيت شد . اين كتاب براى نخستين بار توسط مرحوم استاد بزرگوار سيد مير جلال الدين محدث به سال 1395 ه . ق - 1354 ه . ش از نسخه‌اى كه متعلق به كتابخانهء شخصى ايشان بوده است با حواشى و تحقيقات ارزنده‌اى در سلسله انتشارات انجمن آثار ملى ايران به شمارهء 114 در دو جلد به انضمام تعليقات چاپ گرديد . و شرح نسخهء كتاب و چگونگى آن را در مقدمهء « الغارات » به تفصيل ذكر كرده‌اند . نكتهء قابل ذكر آن است كه ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه بيشتر احاديث خود را از « الغارات » نقل مىكند . با توجه به اين كه تمام احاديث مزبور در كتابهاى معتبر ديگر اهل تسنن منقول مى باشد و ليكن نظر به اعتبار مؤلف « الغارات » و اعتمادى كه ابن ابى الحديد به وى داشت نقل از وى را بر نقل از سايرين مقدم داشته است و همچنين بزرگانى ديگر امثال برقى ، كلينى ، صدوق ، مفيد ، طوسى و سيد مرتضى و ديگران از ثقفى روايت كرده‌اند . براى شرح حال ثقفى به منابع زير رجوع شود : ابن النديم : الفهرست ، ص 327 چاپ قاهره ، استقامه ، طوسى ، رجال ، نجاشى ، رجال ، علامهء حلى ، خلاصة الاقوال فى معرفة الرجال بخش اول ، تقى الدين حسن بن على بن داود حلى ، رجال ، ج اول ، نيز محمد استرآبادى منهج - المقال ، فخر الدين طريحى ، جامع المقال ، انساب سمعانى ، خوانسارى ، روضات الجنات ، ممقانى ، تنقيح المقال ، آقا بزرگ تهرانى ، الذريعة ، ياقوت ، معجم الادباء ( ج 1 294 مارگليوث ) و صفدى الوافى بالوفيات ( 6 220 ، 121 ) و . . . تمام اين مطالب را از تعليقات مرحوم استاد محدث آورديم . 53 - غرر الفوائد و درر القلايد للشريف المرتضى : رجوع شود به امالى المرتضى . 54 - غريب الحديث للهروى ( خطى ، رامپور ) : ابى عبيد القاسم بن سلام الهروى ( فوت 224 ه . ق 838 م ) در چهار مجلد . چاپ اول ، حيدرآباد دكن هند به سال 1384 ه . ق - 1964 م . با كوشش دكتر محمد عبد المعيد خان استاد ادبيات عرب در دانشگاه عثمانيهء ( هند ) انتشار يافت و در پايان جلد چهارم وعده داده است كه جلد پنجم را در باب فهرستهاى متعدد چاپ بكند . در اين كتاب كه يكى از منابع مهم غريب الحديث مى باشد ، مؤلف به طور نامنظم و بدون رعايت هيچ ترتيبى كلمات دشوار و مشكل احاديث نبوى را تفسير مىكند و با استشهاد به اشعار و امثال عرب و آيات قرآنى معانى آنها را باز مىكند . اين اثر ارزنده در فهم معانى احاديث مشكل كمك شايانى مى نمايد . هروى از نخستين كسانى است كه دست به تأليف غريب الحديث زد . وى در عهد خود امام و فقيه و محدث بود و اين كتاب مدت چهل سال از عمر او را به خود مشغول ساخته بود .