امتياز عليخان العرشي

137

ترجمه استناد نهج البلاغه ( فارسى )

وى از مردم هرات بود ، پدر او مردى رومى و بردهء يكى از اهالى هرات بود و فرزند وى به سال 154 ه . ق يا 157 ه . ق در هرات به دنيا آمد . هروى علوم متداول زمان را از اساتيدى چون ابو زيد انصارى ، ابو عبيد معمر بن المثنى و اصمعى و ابو محمد يزيدى فرا گرفت و از محدثين بزرگوار روايت حديث كرد و دانشمندان از كتابهاى او در علوم قرآنى كه از بيست اثر تجاوز مى كرد همه روايت مى كرده‌اند . او راست آثارى در فقه ، لغت ، حديث و فقه را بر فتواى امام شافعى مى گفت . مرگ او در مكهء مكرمه و مدفن او در « دور جعفر » و 73 سال عمر كرد . ر . ك به ، ابن الاثير ، مقدمهء النهاية ، كشف الظنون حاجى خليفه ، تاريخ خطيب بغدادى 2 403 ، طبقات سبكى 1 270 ، معجم الادباء ياقوت 6 257 و الوفيات ابن خلكان 3 225 . 54 - الغريبين ( رامپور ، خطى قبل از 504 ه . ق ) ، للهروى : تأليف ابو عبيد احمد بن محمد هروى ( فوت 401 ه . ق ) ابن خلكان نام او را عبيد احمد بن محمد بن ابى عبيد العبدى المؤدب الهروى القاشانى ( قريه‌اى است به هرات ) آورده و گويد : در پشت نسخه‌اى از كتاب « الغريبين » ديدم كه نام وى ، احمد بن محمد بن عبد الرحمن است . در ديباچهء نسخهء خطى كتابخانهء مرحوم دهخدا چنين آمده است : اخبرنا الشيخ الاديب احمد بن محمد الهروى و در اول كتاب الهمزة همين كتاب مى آيد : قال الشيخ ابو عبيد احمد بن محمد الاديب . ابو عبيد در كتاب « الغريبين » تفسير غريب القرآن و حديث نبوى را جمع كرده است و آن را بر اساس حروف الفبا قرار داده است و آنچه پيشينيان راجع به كلمات غريبين آورده‌اند او گرد آورى نموده است . و ترتيب نيكوى اين كتاب بود كه ميان همگان رايج گرديد و مورد استفادهء اخلاف ابو عبيد كه در اين زمينه كار كرده‌اند قرار گرفت و از جمله ابن الاثير در كتاب « النهاية فى غريب الحديث » از كتاب مزبور بهرهء فراوان برده است و به پيش كسوتى ابو عبيد تا قبل از تأليف « الفائق » زمخشرى اذعان مىكند . نسخه‌اى از اين كتاب در دار الكتب المصريه ( 55 تيمور ) در سه مجلد موجود است كه تاريخ نسخ آن 619 ه . ق است و در سال 1970 م . توسط آقا محمد ، محمد طباخى در مصر چاپ شد . خبر از چاپ اين كتاب را استاد گرانمايه آقاى محمد تقى دانش پژوه بوسيلهء تلفن اطلاع دادند و شخصا آن را نديده‌ام . 55 - فروع الكافى ، للكلينى ( كتاب الروضه ) ( لكنهو 1302 ه . ) : ر . ك به اصول كافى . 56 - الفهرست ، كتاب الفهرست يا فهرست ابن نديم يا الفهرس للنديم ( مصر 1348 ) : تأليف محمد بن اسحاق ( فوت 385 ه . ق ) مورخ ، شرح حال نويس معروف بغدادى از زندگى او اطلاعى در دست نيست اثر معروف او الفهرست يا فهرست ابن نديم است : كتابى تاريخى مشتمل بر فهرست كتابهاى تأليف شده تا زمان مؤلف در موضوعهاى گوناگون و كتابهاى ترجمه شده از زبانهاى يونانى ، ايرانى و هندى به عربى ، اين كتاب معتبر دائرة المعارفى از اسناد تاريخ و فرهنگ و تمدن اسلامى است . در حدود سال 377 ه . ق تأليف شده است و علاوه بر فهرست كتابها شامل مطالبى در باب خط و زبان ، قومى است كه كتاب از آنها ترجمه شده است . و نيز مطالب بى نظير او در بارهء اديان ايرانى صحيح ترين مطالبى است كه در كتب اسلامى آمده است