امتياز عليخان العرشي

135

ترجمه استناد نهج البلاغه ( فارسى )

اين كتاب اخبار و رواياتى ديده مىشود كه سزاوار مقام ائمه عليهم السلام نيست . لذا بر فرض صحت اين اخبار بايستى تفسير قابل قبولى براى آنها يافت . 51 - عيون الاخبار ، لابن قتيبه ( مصر 1343 ه ) : تأليف ابو محمد عبد اللّه بن مسلم بن قتيبهء دينورى ( 213 - 276 يا 271 ه . ق » . مورخ ، نويسنده ، نحوى ، لغت دان معروف عرب و مسلمان و ايرانى الاصل . در كوفه يا بغداد متولد شد و در دينور ترقى كرد ، پيشواى مكتب نحو بغداد بود ( كه مخلوطى از دو مكتب كوفه و بصره است ) . آثار عمده‌اش : كتاب المعارف ( در تاريخ عمومى ) ، كتاب الشعر و الشعراء و كتاب ادب الكاتب و همين كتاب است . كتاب عيون الاخبار براى اولين بار در سال 1349 تا 1343 ه . - 1930 تا 1925 م در چهار مجلد قطع رقعى با فهرستهاى متعدد در دار الكتب مصر چاپ شد . و چاپ دوم مصر ، 55 - 1957 م سربى ، وزيرى در 9 جزء . اين كتاب بزرگ شامل ده كتاب است : كتاب السلطان ، كتاب الحرب ، كتاب السؤدد ، كتاب الطبايع و الاخلاق المذمومة ، كتاب العلم ، كتاب الزهد ، كتاب الاخوان ، كتاب الحوائج ، كتاب الطعام ، كتاب النساء . اين كتاب ادبى به منظور تهذيب اخلاق سياسى و نظم امور نوشته شده است و در هر باب اخبار نبوى مناسب با آن را آورده است و در كنار آن از گفتار حكما و گزيده‌اى از سخنان بليغان و اشعار شعرا و سيرت پادشاهان و آثار سلف ذكر گرديده و او خود در مقدمه گويد كه در آن منافع دنيوى و اخروى را كه براى تمام طبقات مردم سودمند باشد و موجب تهذيب و استوارى زبان و خامهء نويسندگان گردد فراهم نموده‌ام . و از جنبهء اطلاعات مربوط به پادشاهان ايران و سيرت ايشان مطالب آن اهميت دارد . 52 - الغارات للثقفى ( تهران 1354 ه . ش ) : تأليف ابو اسحق ابراهيم بن محمد الثقفى الكوفي المولد ( متوفى ظاهرا در اصفهان 283 ه . ق - 896 م ) . يكى از آثار گرانقدر تاريخى و دينى جامعهء اسلام به ويژه مذهب تشيع است . هدف مؤلف در تأليف اين كتاب آن بوده است كه غارتهايى را كه بعد از جنگ نهروان به قلمرو امير المؤمنين على ( ع ) و سرزمينهاى تحت تصرف او از طرف معاويه شده است ياد كند . آن را « الغارات » ناميده است و اين نوع تأليف در آن زمان ميان ارباب سير و تواريخ متداول بوده و حتى جماعتى مانند : ابو مخنف لوط بن يحيى ( فوت 157 ه . ق ) ، ابو المنذر هشام بن محمد الكلبى ( ف 202 يا 204 يا 206 ه . ق ) ، نصر بن مزاحم المنقرى ( فوت 212 ه . ق ) ، ابو الحسن على بن محمد بن عبد اللّه بن سيف المدائنى ( فوت 225 ه . ق ) ، ابو محمد احمد بن عبد العزيزين يحيى بن عيسى الجلودى ( فوت 302 ه . ق ) ، ابو عبد اللّه احمد بن محمد بن سيار الكاتب البصرى ( فوت 368 ه . ق ) و ابو القاسم المنذر بن محمد بن المنذر بن المنذر سعيد بن ابى الجهم القابوسى و غيره هر كدام كتابى به نام « الغارات » تأليف كرده‌اند . گر چه غرض اصلى اين كتاب ذكر غارات بوده است ليكن چون مؤلف بسيار با اطلاع و پرمايه بوده و در فن تصنيف و تأليف مهارت تمام داشته در لابلاى اين كتاب مطالب بسيار ارزنده‌تر از اصل موضوع را گنجانده است و اغلب آن مطالب فرعى پيرامون وضع زندگانى ، روش ادارى و سياسى و اخلاقى حضرت امير المؤمنين على ( ع ) است و تفهيم اين نكته است كه انگيزهء غارتها همانا جهل و نادانى و حق كشى و تمايلات نفسانى است تا در نتيجه ، ظالم و مظلوم خود به خود ، از همديگر متمايز گردند . تمام روايتهاى او از طرق معتبر اهل سنت است .