دانشجويان كه محتملا از كم و كيف آن اطلاع كافى ندارند آن را با تعليقات و حواشى به فارسى برگردانيم و از اين راه تا آنجا كه از دست ما بر مى آيد ، از مؤلف مرحوم تقدير به عمل آوريم . مدارك نهج البلاغه : شريف رضى زنجيره و سند سخنرانيهاى امام ( ع ) را كاملا ياد نكرده است و فقط در چند جا كتابهاى گردآورندگان و راويان سخنان امام ( ع ) را آورده است . آقاى منزوى در فهرست كتابهاى مرحوم مشكوة ( 1 ) به ذكر سى و سه تن از راويان سخنان امام ( ع ) پيش از شريف رضى و نيز چهارده تن از ناقلان سخنان على ( ع ) را پس از شريف رضى تا سدهء دهم هجرى برشمرده است . و نيز استاد گرانقدر آقاى دانش پژوه ( 2 ) در مقدمهء « فرمان مالك اشتر » شارحان كهن « نهج البلاغه » و ترجمه‌هاى فارسى آن را به تفصيل ياد كرده است . و همچنين فهرست ( معارف ، 1 138 ) از گردآورندگان و هم از شارحان به زبانهاى عربى ، فارسى و ترجمه‌هاى آن به فارسى و گجراتى ياد نموده است . و در فهرست سپهسالار ( 113 - 159 ) و در « الذريعة » مرحوم آقا بزرگ تهرانى ( تولد 1255 ه . ف 1348 ه . ) در بارهء شارحان و خود « نهج البلاغه » گفتگو شده است . آقاى سيد عبد الزهراء الحسينى الخطيب در كتاب « مصادر نهج البلاغه و اسانيده » ( 3 ) صد و يك شرح از نهج البلاغه را بر شمرده است . و همين مؤلف در كتاب خود به ذكر و تشريح سى و سه كتاب كه در اطراف « نهج البلاغه » كه به عنوان ، منابع ، استدراك ، دفاع و تقليد از سبك آن نوشته شده است پرداخته است . شمار كارهايى كه در زمينهء « نهج البلاغه » انجام پذيرفته است تا زمان علامهء محدث نورى ( ف 1329 ه . ق ) احصاء شده است بيست و شش اثر بود ( 4 ) .

--> ( 1 ) منزوى ، فهرست كتابخانهء مشكوة ( ص 299 تا 305 ) ج دوم ، شماره انتشارات دانشگاه تهران 168 . ( 2 ) دانش پژوه ، « فرمان مالك اشتر » از « حسين علوى آوى ( مقدمه ) چاپ 1359 تهران » بنياد نهج البلاغه . ( 3 ) سيد عبد الزهراء الحسينى الخطيب « مصادر نهج البلاغة و اسانيده » ج 1 202 ، 255 ، 273 ، چاپ 1395 بيروت . ( 4 ) مستدرك وسائل الشيعة ( خاتمه ) ص 805 .