3 - چاپ غازان : در دو مجلد و در برگيرندهء حوادث سالهاى 101 تا 256 ه . 1 - كتاب تجارب الامم توسط دوخويه به زبان لاتينى ( تنها قسمتى كه خود تصحيح كرده است ) ترجمه شد . 2 - به زبان انگليسى : توسط مارگليوث دو مجلد از شش مجلد اياصوفيا و ذيل تجارب - الامم ( يك جلد ) كه « آمد روز » تصحيح كرده و همراه با متن مصحح « آمد روز » جمعا در هفت مجلد با نام « افول خلافت عباسى » در لندن « اكسفورد » چاپ شده و آنچه به زبان فارسى ترجمه شده عبارت از قطعاتى از تجارب الامم مى باشد . الف : ترجمهء سيره و خطابهء انوشيروان : دكتر محمد محمدى ، ب : ترجمهء عهد اردشير به قلم امام شوشترى ، ج : سيره اردشير : رحيم زاده صفوى ، د : ايران قبل از اسلام : رسالهء آقاى دكتر ابو القاسم امامى مى باشد كه ما نيز عمدهء اطلاعات خود را در بارهء كتاب تجارب الامم مديون كار ارزندهء ايشان هستيم . ابن مسكويه : ابو على احمد بن محمد بن يعقوب مسكويه ( ملقب به معلم سوم ) و خازن نيز لقب داده‌اند ( كتابدار ابن العميد و عضد الدوله بوده است ) . ( ولادت حدود 325 ه . فوت 421 ه . ) . در يكى از ديه‌هاى شهر رى به نام « مشكويه » به دنيا آمد و در اصفهان درگذشت و گويند قبر او در « تخت پولاد » و در محلهء « خواجو » باشد . مسكويه بر خلاف يعقوبى ( جهانگرد ) و طبرى ( فقيه و مورخ ) و مسعودى ( جهانگرد ) و بيرونى ( دانشمند ) و ثعالبى ( اديب ) مورخ و فيلسوف است و فلسفهء عملى وى مانند الصابى و الصفدى در دستگاه ايران و حكام وقت ارج و قربى فراوان داشت و از وى آثار بسيار ارزنده‌اى از جمله « جاويدان خرد » بجاى مانده است . 31 - تحف العقول فيما جاء من الحكم و المواعظ عن آل الرسول للحرانى ( ايران 1303 ه . ) : تأليف ابى محمد الحسن بن على بن حسين بن شعبه حرانى معاصر شيخ صدوق ( فوت 381 ه . ق ) و استاد شيخ مفيد بود . از تاريخ ولادت او اطلاع دقيقى در دست نيست اما بر اساس قرائن موجود مى توان استنباط كرد كه از علماى قرن چهارم هجرى بوده است . كتاب وى مورد اعتماد دانشمندان شيعه است و همگى آن را ستوده‌اند . ( شيخ حر عاملى ، أمل الامل ، مجلسى ، فصل دوم از مقدمهء بحار الانوار ، افندى ، رياض العلماء ، خوانسارى ، روضات الجنات ) و از متأخرين مرحوم آيت اللّه سيد محسن امين ، اعيان الشيعة ، علامه آقا بزرگ تهرانى ، الذريعة و علامه تبريزى ، ريحانة الادب شرح حال وى را آورده‌اند . كتاب تحف العقول چند بار در ايران و عراق به چاپ رسيده است كه همه مغلوط بوده است . چاپ سنگى 1298 ق . تهران ، سنگى ، رحلى ، 322 ص ، سنگى ، رحلى ، 322 صفحه ، تهران ، 1303 ق . سنگى ، رحلى 321 صفحه ، تهران ، 1383 نجف ، سربى ، وزيرى ، 1384 ه . ق 399 صفحه چاپ تهران به همت فاضل محترم آقاى غفارى با ترجمهء فارسى در پاورقى در 556 صفحه قطع وزيرى چاپ گرديد . مؤلف در مقدمهء كتاب انگيزهء تأليف آن را چنين بيان كرده است : بسيارى از دانشمندان