در اين كتاب مطالب ادبى ، فلسفى ، قرآنى ، نثر بليغ ، امثال و حكم رايج ، كلمات برگزيده و فصيح و خطبه‌هاى شيوا را جمع كرده است و در كنار آنها مو شكافى هاى ادبى ، حاضر - جوابيها ، پند و اندرز ، ظرايف و لطيفه و هزل و فحش . . . را گردآورى نموده . منابع او كتابهاى : جاحظ ، نوادر ابن الاعرابى ، كامل ( المبرد ) ، عيون الاخبار ابن قتيبه و مجالس ثعلب ، اوراق صولى ، الوزراء و الكتاب ابن عبدوس و جوابات قدامة و . . . است و در ديباچه از آيات قرآنى و كلمات رسول خدا و سپس از سياست عجم و فلسفهء يونان گفتگو مىكند . 24 - البيان و التبيين للجاحظ ( مصر 1311 ه . ) : تأليف ابو عثمان عمرو بن بحر كنانى فقيمى بصرى ملقب به ( جاحظ ) ، ( به عربى مرد چشم بر آمده ) سال ولادت ميان سالهاى : 150 ، 155 ، 159 ، 160 ، 163 ، 164 ، 165 و 180 ، ه . ق تاريخ فوت حدود سالهاى 220 ، 230 و 255 ه . ق را ياد كرده‌اند . تولد و مرگ او در شهر بصره بوده است . اديب و نويسندهء بزرگ عرب ، متكلم بر مشرب معتزلى و مؤسس فرقهء جاحظيه . فنون ادب را نزد اساتيد فن چون اصمعى آموخت . ابو اسحاق ابراهيم بن سيار و نظام و ثمامة بن اشرس در افكار وى تأثير بسزايى داشتند . كتابهاى جاحظ كه در بارهء امامت نوشته بود مورد توجه مأمون قرار گرفت و سبب راه يافتن او به دربار بغداد بود و بدين سبب بيشتر اوقات را در بغداد مى زيست . ارتباط با ابن الزيات وزير المعتصم و الواثق ( در 220 ه . ق ) مايهء شهرت جاحظ گرديد . به دمشق و انطاكيه سفر كرد . پس از غروب ستارهء ابن الزيات در زمان متوكل مورد لطف ابن ابى داود قاضى القضات و رقيب سرسخت ابن الزيات قرار گرفت . در اواخر عمر نيمى از بدنش فلج شد و به مولد خود بازگشت و در همان جا مرد . هرگاه بخواهيم آثار گوناگون جاحظ را توصيف نماييم بايد بگوييم كه جاحظ در درجهء اول مردى اديب است . و آثار او دائرة المعارفى است كه همه گونه دانش و ادب روز بدون ترتيب و نامتناسب در آنها گنجانيده شده است . جاحظ نثر عربى را به كاملترين صورت آن در آورده و نثرهاى عادى او نيز مانند شعر موزون است . او به مسائل جدى و غير جدى مى پرداخت و از طرح مسائل عامهء مردم از قبيل طرح طبايع : دزدان ، گدايان ، بخيلان ، كوران و افراد بيمار و معلول و نيز از طرح عادات و خلقيات : معتادان به الكل ، زن بارگان ، مردمان انگل و ساير منحرفان لذت فراوان مى برد . نيشخندهاى گزندهء او در لابلاى مطالبش به خوبى طبع تيز و تند جاحظ را نشان مىدهد . و حتى در مسائل جدى از قبيل : نقل قصص و لطيفه خوددارى نمى كند . علوم طبيعى و مردم شناسى در آثار او جاى خاصى دارند . آثار جاحظ مشتمل بر نظرياتى است كه بعدها پيدايش يافت ( تحول ، تكامل ، فنوتيك ، انطباق با محيط ، روانشناسى حيوانى ) . نويسندگان پس از وى به تقليد او پرداختند از قبيل : اخوان الصفا ، قزوينى و دميرى . از دويست اثر منسوب به او حدود سى اثر تماما و حدود پنجاه اثر به صورت ناقص باقى است و قسمت عمدهء آثار موجود او مكرر به چاپ رسيده است . مهمترين كتابهاى او : البخلاء ، التاج ، التبصر بالتجارة ، الحيوان ، المحاسن و الاضداد و العثمانية و همين كتاب البيان و التبيين اوست كه جزء آخرين آثار وى محسوب مىشود . اين كتاب بزرگ را مى توان « ديوان بلاغت » عرب ناميد كه در آن گزيده‌هايى از شعر و نثر فصيحان و بليغان عرب را جهت استشهاد نظريات ابداعى خويش گردآورى نموده است و در لابلاى مسائل بلاغى ،