أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
739
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
ديگر جزيرهء « پونووبكو » ، طولش پنجاه و عرضش بيست كروه است ، و آن اگرچه خرد است ، امّا در آبادى بر ديگر جزاير رجحان مىدارد ، و جزيرهء « ترميداد » ، در طول چهل و پنج كروه و در عرض سى كروه است ، و در آبادى از ديگر جزيرهها كم نيست ، و جزيره « مادكابنا » « 1 » ، طولش بيست كروه و عرضش يازده كروه است ، اين نيز اگرچه خرد است لكن همه آباد و ساكنان آنجا از درياى شور صدف مرواريد بسيار مىيابند و مىفروشند ، و جزيرهء جوان « فرماند » نيز بسيار كلان است ، و لايق زراعت است و لكن مردم « اسپين » آن را آباد نكردهاند ، و هرسال گاوان جنگلى هزاران هزار از آنجا گرفته مىآرند ، و سواى آنچه مذكور شد جزائر ديگر بسياراند ، و مردم « اسپين » بدان رسيده و ديدهاند ، امّا تا حال آباد نشدهاند ، لكن در همهء وجوه قابل كشتكارى و آبادى هستند . ذكر ممالك ساير فرنگيان در امرقه جنوبى القصه : چنان كه سبق ذكر يافت چون فرنگيان ديگر دريافت كردند كه مردم اسپين ملكهاى وسيع در امرقه پيدا كردند و حاكم آنجا گشتند ، و از زر و نقره و جواهر و معدنيّات آنجا بهدست آوردند و فوايد بسيار از آن ملك و ديار به آن جماعت رسيد ، هواى سير امرقه در سر هريك از قوم فرنگ قرار يافت ، فرنگيان « پرتگيز » و « انگريز » و « فرانكسيس » و « بلانديز » كه ولنديز نيز « 2 » گويند ، فوجها و جهازها بر تلاش ملك و جزاير امرقه فرستادند .
--> ( 1 ) ماوكابنا : « الف » . ( 2 ) نيز : در « ب ، د » نيامده است .